خانه / آموزش / برنامه های خبری – سرگرمی (Infotainment)

برنامه های خبری – سرگرمی (Infotainment)

احد رجایی

مقدمه:

برنامه های خبری- سرگرمی، در مثلث روابط بین سیاست ، شهروندان و رسانه ها قرار می گیرد. در حالی که مصرف قالب های خبری سنتی کاهش یافته است، محبوبیت و اهمیت گونه های خبری سرگرم کننده به سرعت افزایش یافته است. انواع مختلفی از قالب های رسانه ای تحت عنوان خبری- سرگرمی قرار می گیرند. به عنوان مثال، اخبار نرم ، طنز سیاسی ، داستان سیاسی و سرگرمی. وجه اشتراک این گونه ها این است که همزمان با ارائه اطلاعات سیاسی، بیننده را نیز سرگرم می کنند. با این حال، میزان گرایش در این برنامه ها به سمت خبر یا سرگرمی ، تفاوت اساسی آن ها را رقم می زند. از آنجا که اطلاعات – سرگرمی مفهومی چند وجهی است ، مقالات و کتاب های زیادی درباره مفهوم سازی اطلاعات و سرگرمی منتشر شده است و این سوال به طور مکرر مطرح می شود که آیا برنامه خبری – سرگرمی برای دموکراسی تهدید است یا فرصت؟ پژوهشگران در پاسخ به این پرسش، به شدت با هم اختلاف نظر دارند. جهت گیری پاسخ ها بستگی زیادی به گونه برنامه خبری- سرگرمی دارد که پژوهشگر بر آن تمرکز کرده است. یا به ویژگی های محتوایی ، جلوه های رسانه ای و مخاطب برنامه ها وابسته است. همچنین رویکرد روش شناختی در پژوهش ها نیز ممکن است، در این تفاوت، نقش داشته باشد. مطالعه برنامه های خبری- سرگرمی مانند هر مبحث دیگری در علوم ارتباطات  تحت تأثیر پژوهش هایی است که در ایالات متحده امریکا انجام شده است. این مقاله در حد خود و بضاعت گردآورنده آن، به این موضوع می پردازد که در آن از برگردان مقاله MARK BOUKES استاد دانشگاه آمستردام هلند نیز استفاده شده است.

برنامه های خبری سرگرمی (Infotainment)

عبارت خبری – سرگرمی تلفیقی از دو واژه Information و Entertainment است که دو گونه می توان به آن نظر کرد.

  • سرگرم تر کردن اخبار: یعنی همان خبر است که عنصر سرگرمی به آن افزوده می شود.
  • به خدمت در آوردن موضوعات سیاسی برای سرگرمی: محتوای آن سرگرمی است که از موضوع سیاسی بهره می برد.

با این تعاریف نباید برنامه های خبری – سرگرمی را گونه ای مستقل از برنامه های خبری پنداشت. بلکه این برنامه ها شکل نرم تری از ارتباطات سیاسی با مخاطب را رقم می زنند. (Otto,Glogger, & Boukes, 2017)

برنامه های خبری – سرگرمی به خودی خود، یک گونه برنامه نیستند. بلکه ساختاری مشتمل بر گونه های مختلف است که اخبار و اطلاعات سیاسی را در قالب های گوناگون سرگرم کننده نمایش می دهند.

با بررسی فضای رسانه ای و مطالعه پژوهش های دانشگاهی با پنج گونه برنامه های خبری سرگرمی مواجه می شویم:

  • اخبار نرم (Soft News)
  • اخبار اعتقادی (Opinionated News)
  • هجو و طنز سیاسی (Political Satire)
  • برنامه های گفتگو محور سرگرم کننده (Entertainment Talk Shows)
  • برنامه های داستانی یا نمایشی سیاسی (Political Fiction)

برنامه های خبری – سرگرمی از اواخر دهه 1980 میلادی و زمانی مطرح شدند که در چند کشور، مقررات سخت گیرانه حکومتی – که تا آن زمان، به احزاب و نهادهای سیاسی غیر دولتی اجازه پخش برنامه از شبکه های تلویزیونی عمومی را نمی دادند- تسهیل شد.

با ظهور کانال های تلویزیونی تجاری و به دلیل تنوع و تکثرشان، مخاطبان به تدریج دسته دسته شدند و رقابت برای جذب مخاطب بین آنها بالا گرفت. به این علت، مجاری خبررسانی دیگر به سادگی نمی توانستند مردم را با خود همراه کنند. در چنین آرایش جدید رسانه ای، گزینه های بسیاری پیش روی قرار می گیرند که شهروندانی که به سیاست علاقه ندارند و غالباً از اخبار سیاسی اجتناب می کنند را جذب نمایند. کسانی نیز ظهور این فضای جدید را برای حفظ درآمد رسانه ها از تبلیغات می دانند که منجر به حاکمیت رویکرد مخاطب – محوری شده است که در آن عموم مردم مصرف کنندگانی انگاشته می شوند که تمایل دارند سرگرم شوند و نه شهروندانی که باید آگاه شوند. به همین علت است که تهیه کنندگان خبری، شروع به تطبیق محصول خود با نیاز بازار کرده اند. از نظر این منتقدان، پوشش اخبار، منبع بالقوه درآمد برای شرکت های رسانه ای به جای ایفای نقش اجتماعی آنان شده است. در نتیجه بسیاری از تولید کنندگان خبر به جای تبعیت از منطق اطلاع رسانی به مخاطب به عنوان هدف اصلی، به اقدام برای بقا در رقابت های تجاری متمایل شده اند.

مروری بر پژوهش های علمی نشان می دهد که می توان، درجه کم یا زیاد سرگرم کننده بودن برنامه های خبری را بر اساس سه بعد، دسته بندی نمود.( Reinemann, Stanyer, Scherr, & Legnante, 2012):

  • این که موضوع تحت پوشش خبری، سیاسی است یا خیر.
  • این که خبر پوشش داده شده موضوعات عمومی تأکید دارد یا موضوعات شخصی.
  • این که اخبار پوشش داده شده، تنها اصلاع رسانی است یا شامل نظرها و تفسیرهای روزنامه نگاران نیز می شود.

مردم به طور فزاینده ای از خبررسانی سنتی رویگردان شده اند و به گزینه های با جدیت کمتر مانند خبری – سرگرمی روی آورده اند یا در حالت خوش بینانه، علاوه بر توجه به خبررسانی سنتی، از قالب های جدید خبری نیز استفاده می کنند. اما در این موضوع تردیدی نیست که برنامه های خبری – سرگرمی مخاطبان گسترده تر و متنوع تری دارند. نظریه استفاده و خشنودی (Uses and Grantifications Theory) بیان می دارد مردم از رسانه ها ( از جمله برنامه های خبری) نه تنها برای کسب اطلاعات بلکه برای سرگرم شدن، شکل گیری عقاید و کسب آمادگی برای تعاملات اجتماعی آینده خود، بهره می برند. اخبار نرم و برنامه های خبری – سرگرمی، در حالی که خالی از مفاهیم سیاسی نیستند، محتوایی را فراهم می کنند که همزمان با انتقال اطلاعات، این نیازها را نیز برآورده می کنند. حتی برنامه های نمایشی طنز سیاسی، می توانند علاوه بر بالا بردن آگاهی مردم، موجب تفریح و خندیدن آنها شوند. بر این اساس، برنامه های خبری – سرگرمی به نحو بالقوه نقش مهمی در آگاه سازی شهروندان و ملتزم نمودنشان به مردم سالاری ایفا می کنند. همانگونه که اشاره کردیم به پدیده خبر رسانی با چاشنی سرگرمی از دو منظر می توان نگریست:

پوشش اخبار به نحوی که سرگرم کننده باشند و یا برعکس برنامه سرگرمی که از اخبار استفاده می کند.

از یک سو:

 رقابت و جدال رسانه ها در کسب رتبه های بالاتر نزد مخاطبان،  موجب شده گزارش های خبری به سمت سبک های نرم تر و مهیج تر سوق پیدا کنند تا مخاطبان خود را حفظ کنند. تحلیل محتوای برنامه های فراوانی بر این واقعیت مهر تأیید زده اند که پوشش خبری در گذر زمان و برای مخاطبان فراتر از مرزهای جغرافیایی، کمتر سیاست محور و بیشتر مهیج و متمایل به علایق انسانی شده است.  ( in the United States: Patterson, 2000) در اروپا نیز روند مشابهی مانند آمریکا مشاهده شده است. به عنوان نمونه، استفاده روز افزون از عوامل برانگیختگی مخاطب در برنامه های خبری، شخصی سازی موضوعات و استفاده از نماهای بسته در برنامه های خبری، از این روند حکایت دارد.( Netherlands: Hendriks Vettehen, Beentjes, Nuijten, & Peeters, 2011)

از سوی دیگر:

 پدیده پرداختن سرگرم کننده به موضوعات سیاسی، تنها به برنامه های خبری محدود نمی شود واین عنوان مانند چتری بسیاری از زیرشاخه های مختلف را در برمی گیرد. این زیرگونه ها از نظر ماهیت سیاسی و میزان صراحت یا ضمنی بودن پیام های سیاسی متفاوتند.( Holbert, 2005)

با این حال از دید مخاطبان و بسیاری از پژوهشگران، برنامه های خبری – سرگرمی در وهله اول سرگرمی اند تا خبررسانی. از نشانه های بارز این امر این است که برتری و محبوبیت روزافزون بنگاه های خبری – سرگرمی، انحصار بنگاه های خبرپراکنی سنتی را که در امور سیاسی اطلاع رسانی می کنند، از بین برده است. پژوهش ها در مورد برنامه های خبری – سرگرمی نیز کم است و مطالعات انجام شده عمدتاً به محتوا و تأثیر رسانه های خبری سخت مانند روزنامه ها و اخبار رادیو و تلویزیون اختصاص دارد. گویی از دید پژوهشگران، این برنامه ها چندان سیاسی تلقی نمی شوند. با این حال می توان گفت رویکرد توجه به تولید برنامه خبری متناسب با مصلحت عمومی جای خود را به تولید برنامه های مورد علاقه مردم داده است.( Brants &Neijens, 1998, p. 150)

در حال حاضر،  مرزبندی رسانه ها به نحوی که مشخص شود کدام رسانه ها سیاسی اند و کدام نیستند دشوار است. از این رو می توان ادعا کرد که گونه ها فرو ریخته اند و در مورد برنامه ها نباید به تفکیک سیاسی از غیر سیاسی متوسل شد. بلکه باید گفت از چه درجه ای از هر کدام برخوردارند.(Baum, 2003, p. 6) به عنوان مثال اخبار سخت را می توان به شکل نرم تبدیل کرد.( Graber, 1994) و البته عکس آن نیز ممکن است. مثلاً موضوعات جدی را می توان با شیوه های سرگرم کننده تلطیف کرد و موضوعات نرم را در زمینه های اجتماعی گسترده و از منظر سیاسی به صورت جدی تر بیان نمود. لذا دسته بندی برنامه های خبری به صرفاً سرگرمی یا صرفاً اطلاع رسانی غیرممکن است. نتیجه بسیار مهمی که می توان گرفت این است که :

هر چه بیشتر تلاش کنیم رسانه را در محدوده باریک تر و مشخص تری از قواعد دموکراسی و موضوعات سیاسی، وادار به تولید محتوا کنیم به همان نسبت، عرصه را برای آن، جهت تولید برنامه هایی با رویکرد خبری – سرگرمی ، تنگ تر کرده ایم. به عبارت دیگر هر چه در ارتباطات سیاسی با مردم، از خبر سخت فاصله بگیریم، قابلیت بیشتری در اختیار خواهیم داشت تا احساسات و فهم مخاطب از آن موضوعات را شکل دهیم. برنامه های خبری – سرگرمی می توانند مخاطبانی که اخبار را دنبال نمی کنند را جذب کنند و از این طریق به یاری دموکراسی بیایند. به علاوه با استفاده از زبان مناسب برای بیان، نحوه ارائه و استفاده از قالب کارا انتقال پیام به مخاطب را آسان می کنند و به درک بهتر او مدد می رسانند. بررسی ها نشان می دهند، بسیاری از شهروندان با پخش منظم اخبار، به خوبی ارتباط برقرار نمی کنند. به علاوه چون ارائه اخبار بسیار سریع رخ می دهد، فرصت کافی برای درک موضوع را به آنان نمی دهد و غالباً مردم محتوای آن را بی ارتباط با زندگی خود می دانند و از این رو برایشان کسل کننده است. در حقیقت گنجاندن اخبار در چارچوب های خشک و در عباراتی صریح به جای پیوند زدن آنها به تجربیات شخصی آنان درک مطالب را برایشان دشوار می کند و نبود جذابیت های عاطفی و پیوند های آشکار موضوعات با زندگی شخصی، افراد را از توجه لازم به اخبار باز می دارد. بنابراین تنها اتکا به شیوه های سنتی باعث می شود بخش بزرگی از شهروندان کنار گذاشته شوند یا احساس کنند کنار گذاشته شده اند. زیرا آنان با سایر سبک های ارتباطی مانند شیوه های جذاب روایی یا احساسی مأنوس ترند تا ارائه مستقیم خبر. برای برانگیختن شهروندان به مشارکت بیشتر، باید محتواهای سیاسی را در طیف گسترده تری از سبک ها و موضوعات متناسب با ظرفیت ها، تجربیات و علایق همه از جمله افراد غیر نخبه تولید نمود و بدون تردید برنامه های خبری – سرگرمی چنین اند. این برنامه ها دو ویژگی دارند:

نخست آنکه علایق طیف بیشتری از مردم را پوشش می دهند و دیگر اینکه با زبانی با مخاطبان سخن می گویند که برایشان قابل فهم تر است و هر دو مورد، دامنه مخاطبان را افزایش می دهند و برای دموکراسی مفیدند. هر چند این قابلیت را نیز دارند که به سمت عوامفریبی سوق پیدا کنند. Baum محقق و نظریه پرداز حوزه ارتباطات و رسانه در سال 2003 با ارائه فرضیه دروازه، مدعی شد اخبار نرم به عنوان دروازه ای برای القای مفاهیم سیاسی به بینندگانی که کمتر به مباحث سیاسی توجه می کنند عمل می کند و آنان به صورت ناخواسته و تصادفی دانش سیاسی کسب می کنند. با این حال تحقیقات بعدی نشان می دهند که این برنامه ها اثرهای یادگیری ضعیفی داشته اند. بنا براین به نظر نمی رسد برنامه های خبری – سرگرمی باعث افزایش یادگیری در مورد سیاست شوند، ولی بر طیف وسیعی از دیگر متغیرها مانند نگرش، اعتماد، اثربخشی یا حتی مشارکت تأثیر می گذارند. همانگونه که توضیح دادیم برنامه های خبری – سرگرمی را نباید به عنوان تک گونه ای از برنامه ها شناخت، بلکه آنها برنامه هایی هستند که گونه های مختلفی را از اطلاعات سیاسی و سرگرمی در یک محصول ترکیب می کنند و از این رو می توان آن ها را نوعی برنامه ترکیبی دانست. در شماره آینده پنج زیرگونه از این برنامه ها را مرور خواهیم کرد. یعنی : اخبار نرم، اخبار اعتقادی، هجو یا شوخ طبعی سیاسی، برنامه های گفتگو محور سرگرمی و داستان های سیاسی.

حتما ببینید

فراتر از فوتبال

حامد سوری در زبانِ اسپانیولیEl Clásico (El classic  در زبانِ کاتالان‌ها و The Classic در …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *