خانه / کارگردانی / کارگردانی تلویزیونی / کارگردانی کنسرت موسیقی سنتی

کارگردانی کنسرت موسیقی سنتی

نویسنده: سعید آتشین

 

مهرماه سال جاری همزمان با هفته وحدت نخستین جشنواره شعر و موسیقی سنتی ویژه اقوام ایرانی در شهر سنندج و به میزبانی صداوسیمای مرکز کردستان برگزار می شود. گروه های موسیقی محلی و مقامی از نقاط مختلف کشور گرد هم می آیند تا به تجلیل از موسیقی اقوام ایرانی آیین همدلی برپا کنند. اجرا و پوشش تلویزیونی هر چه باشکوه تر این جشنواره و رویدادهای مشابه و پخش زنده آن از شبکه های تلویزیونی ملی و استانی، تجلی تکریم موسیقی ایرانی این میراث چند هزار ساله ملی است.

موسیقی بی واسطه ترین شکل ارائه هنر انسانی و تجلی تراوش احساسات و اندیشه های نوع بشر است و آدمی در طول تاریخ حیات خود همواره در پی خلق، شنیدن و انتقال رشحات و نغمات آن به نسل های بعدی بوده است. خُنیاگران همواره مورد توجه و احترام خواص و عوام بوده اند و سازنوازی و آوازخوانی از جذاب ترین و ارزشمندترین شکل های ارائه ی هنر در همه اقوام و فرهنگ ها بوده است. اجرای موسیقی می تواند از تک نوازی تا گروه نوازی سازهای مختلف باشد و صدای انسان نیز به عنوان یک ساز طبیعی می تواند سازهای دیگر را همراهی کند. اجرای ساز و آواز چه به عنوان یک کالای لوکس در کاخ پادشاهان و چه در میان مردم کوچه و خیابان به عنوان بخشی از فرهنگ عامیانه همراه رواج داشته است و در جهان معاصر شکل منسجم تری به خود گرفته است که به نام کنسرت شناخته می شود.
جشنواره های موسیقی اقوام (Folk Music Festival) مربوط به موسیقی سنتی یک کشور یا یک منطقه جغرافیایی است. موسیقی سنتی محلی با دیگر انواع موسیقی عامه پسند متفاوت است زیرا اشعار و آهنگ ها به صورت مکتوب، ثبت و ضبط نشده است و معمولا بطور سنتی و عامیانه (دهان به دهان) منتقل می شوند. این ملودی ها به استفاده از تئوری موسیقی و قواعد نت نویسی ساخته نشده اند بلکه ذهن خلاق نوازنده بومی آنرا فی البداهه ابداع کرده است. موسیقی اقوام معمولا الگوهای گفتاری و ترجیحات آواییِ مردمان یک منطقه یا یک قوم را منعکس می کند و سبک روایی، آوازی و نوازندگی آنها نشان دهنده تکامل یک میراث موسیقایی مشترک است.
تولید و پوشش تلویزیونی (ضبط و پخش) اجرای گروه های موسیقی یکی از بهترین روش های جذب مخاطب در شبکه های تلویزیونی است و اکنون از طریق تمامی دستاوردهای رسانه ای امکان ثبت و ارائه موسیقی به مخاطبان جهانی وجود دارد. در رویدادهای موسیقایی، دوربین گذاری، قاب بندی و مونتاژ تصاویر به اندازه که نورپردازی صحنه و صدابرداری از سازها و خواننده اهمیت دارد.

رویدادهای موسیقایی، دوربین گذاری­ ، قاب بندی و مونتاژ تصاویر به اندازه که نورپردازی صحنه و صدابرداری از سازها و خواننده اهمیت دارد.

 

 

اجرای موسیقی سنتی ایرانی معمولا به صورت نشسته است و به دلیل ثابت بودن جایگاه نوازندگان و خواننده ، امکان نورپردازی چهره­ ها و سازها به شکل مناسب تری وجود دارد. سبک نورپردازی صحنه و گروه اجرا کننده می تواند به دو شکل پرمایه و کم مایه انجام شود اما دومی به مطولب نزدیک تر است زیرا در این حالت ، نگاه تماشاگر حاضر در محل و بیننده تلویزیونی بر اجرای هنرمندان متمرکز تر خواهد بود. 

در جشنواره های موسیقی که گروه­ های مختلفی در صحنه حضور پیدا می­کنند به دلیل تغییر تعداد اعضای گروه­ها و نحوه چیدمان نوازندگان و خوانندگان ، امکان اجرای سبک کم مایه و نورپردازی متمرکز روی تک تک هنرمندان کاهش می­ یابد و بهتر است از روش نورپردازی پرمایه استفاده شود. 

 

 

 

در پوشش تلویزیونی اجرای موسیقی آنچه که در درجه اول اهمیت قرار دارد بحث صدا است.

صدابرداری برای پخش تلویزیونی و صدا رسانی برای تماشگران حاضر در صحنه ، هنر صدابرداران این حوزه است اما… تجهیزات صدابرداری (میکروفون ها و پایه ها) در کار تصویر اختلال ایجاد می کند زیرا مانع دیده شدن کامل سازها و نحوه نواخته شدن آنها می شود. این یک تناقض بزرگ است که آنچه باعث شنیده شدن موسیقی می شود مانع دیده شدن منبع تولید آن است. هرچند پیشرفت تکنولوژی صدابرداری در ساخت میکروفون های کوچک­تر و پایه های باریک­تر قدم مثبتی در این زمینه است.

اما همچنان تجهیزات صدابرداری ارائه تصاویر کامل و خالص از سازها و نوازندگان را با مشکل مواجه می کند. علاوه بر این در برخی موارد تجهیزات نگهدارنده برگه­ های نت موسیقی (Note Stand) مانع دیگری برای دیده شدن کامل سازها است. اما با همه این مانع تراشی­ ها ، ارائه قاب های مناسب از نوازندگان و سازها و ترکیب این تصاویر برای رسیدن به محصول مطلوب صوتی-تصویری هنر کارگردان تلویزیونی است.  

 

 

این تصویر تفاوت استفاده از میکروفون و پایه معمولی با میکروفون های کوچک گیره­ای (Clip-on) که قابل نصب روی برخی سازها (مانند کمانچه) است و میزان اختلال بصری هرکدام قابل مشاهده است. این مدل میکروفون با الگوی جذب قطبی کاردیوئید که به نام Pro 35 شناخته می شود دریافت صدا از کناره ها و پشت را کاهش می دهد و برای استیج های فعال مناسب است. گستره پاسخ فرکانسی آن تفاوت­ های ظریفی با میکروفون های دیگر دارد و کیفیت صدای مطلوبی ارائه می دهد.

 

 

 

اکنون می رسیم به بحث پوشش تصویری کنسرت موسیقی سنتی و یکی از مهمترین شاخص های آن که نحوه چیدمان دوربین ها (Camera Plan) است.

 

 

کنسرت های موسیقی سنتی ایرانی گاهی تک­نوازی و دونوازی است اما به شکل گروه نوازی با میانگین ۱۰ تا ۲۰ نوازنده نیز برگزار می شود. در حالت معمول تعداد نوازندگان یک کنسرت موسیقی سنتی حدود ۸ تا ۱۰ نفر است و گروه های محلی کمتر از این تعداد هستند. برای پوشش تصویری این رویدادها چیدمانی با حداقل ۵ دوربین مورد نیاز است. این تصویر چیدمان استاندارد دوربین های پنج­گانه برای یک کنسرت موسیقی سنتی  را نشان می دهد. دوربین اصلی (۱) که نمای معرف گروه را ارائه می دهد. دوربین مکمل (۲) که نمای تک نفره یا چند نفره از نوازندگان و نمای جزئیات سازها را ارائه می دهد. این دوربین در صورت ایجاد مشکل و خراب شدن دوربین اصلی، به عنوان جایگزین آن ، عمل می کند. دوربین های زوایه چپ و راست (۳  و ۴) دوربین های کناری صحنه هستند و علاوه بر نمای نوازندگان و جزئیات سازها امکان ارائه نمای معرف از زوایه را نیز دارند.

دوربین نصب شده روی بازوی کرین (۵) نماهای شناور معرف از صحنه (Stage) و تماشاگران ارائه می کند. باتوجه به آنچه گفته شد.

 

سه نوع نمای متفاوت در دکوپاژ یک اجرای موسیقی ارائه می شود :

الف) نمای باز Long : نمای معرف گروه موسیقی است معمولا از ارتفاعی بالاتر از سطح استیج و از زاویه صفر نسبت به صحنه ارائه می شود.

این نما می تواند بازتر هم باشد و بخشی از تماشاگران نیز در آن دیده شوند. بهتر است در دکوپاژ شروع و پایان هر قطعه از این نما استفاده شود. نوع حرکت دوربین در این نما به صورت بسته شدن تریجی و آرام قاب (Zoom in) تا رسیدن بسته ترین نمایی است که تمام اعضای گروه موسیقی در آن دیده می شوند. در پایان اجرای هر قطعه نیز امکان ارائه حرکت دورشونده وجود دارد. در طول اجرای کنسرت، نمای Long باید آماده و در اختیار کارگردان باشد زیرا یک نمای مرجع است و کارگردان هر لحظه می تواند به آن بازگردد. 

 

ب) نمای کامل Full : در این نما حداقل یک ساز بطور کامل همراه با چهره نوازنده دیده می شود. منظور از نمای کامل به آن معنا که در قواعد نمابندی کلاسیک وجود دارد (نمایش تمام قد نوازنده) نیست بلکه قابی است که چهره و بدن او را تا جایی که تمام فرم ساز، قابل دیده شدن باشد، ارائه می دهد. البته در برخی سازها مانند پیانو ، چنگ و کنترباس نمای کامل ساز در نمای تمام قد نوازنده قابل ارائه است. این تصویر محدوده قاب کامل (Full) را در برخی سازها نشان داده شده است. نمای کامل می­ تواند بیش از یک نوازنده+ساز را در خود داشته باشد بدین معنی که نماهای دو یا سه نفره (یا بیشتر) نیز به عنوان نمای کامل شناخته می شوند.

حرکات دوربین در این نما شامل حرکت افقی (pan) روی نمای کامل نوازندگان (از چپ به راست و برعکس) همچنین باز شدن آرام قاب (Zoom out) از یک نوازنده به دو یا سه نوازنده است.

نکته : نمای خواننده در هر اندازه­ای یک نمای کامل محسوب می شود. همچنین بهتر است خواننده یا نوازنده منفعل در قاب کامل ارائه نشوند.

نمای جزئیات Detail : این نما همان طور که از اسم­ش پیداست جزئیاتی از صحنه را ارائه می دهد.

این جزئیات شامل : نمای کامل ساز یا نمای جزئیات ساز می باشد که دست ها یا انگشتان نوازنده نیز در آن دیده می شود. امکان انجام حرکات افقی و عمودی دوربین روی سازهای وجود دارد. بطور مثال حرکت افقی از کاسه به دسته تار و برعکس یا حرکت عمدی از کاسه به دسته کمانچه و برعکس.

امکان انجام حرکات بازشونده (از جزئیات ساز به نمای کامل نوازنده) و بسته شونده (از نمای کامل به نمای جزئیات) وجود دارد. البته این تغییرات در اندازه قاب باید به نرمی و بدون لرزش صورت گیرد. در ان شکل محدوده نمای جزئیات (Detail) در برخی سازها نشان داده شده است.

اگر چهره نوازنده همراه با بخشی از ساز در قاب دیده شود تعریف نمای جزئیات (Detail) بر آن صدق می کند همانگونه که گفته شد نمایی که چهره نوازنده همراه با تمام بخش های ساز در قاب دیده شود می تواند یک نمای کامل(Full  ) باشد.

صفحه ۹ نشریه تخصصی بسامد، شماره ۱۳۴

حتما ببینید

بررسی مناظره هایِ تلویزیونی(بخش دوم)

کارگردانی و سوئیچ Directing & Switching در این مناظره به علت متحرک بودن سوژه‌های اصلی …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *