خانه / گرافیک / طراحی نشان و نماد جام جهانی قطر

طراحی نشان و نماد جام جهانی قطر

نویسنده: احد رجایی

از زمان رونماییِ لوگوی جام جهانی ۲۰۲۲ که نشان مسابقات  به شمار می رود، این موضوع، محل بحث فوتبال دوستان بوده است. این لوگو که منحصر به فرد و به یاد ماندنی است و به این مسابقات هویت متمایز می بخشد، به طور رسمی در سپتامبر ۲۰۱۹ رونمایی شد. پس از آن در سراسر جهان هیاهویی به پا کرد و بحث در مورد آن بالا گرفت. این نشان، در ساختمان‌های نمادین قطر، از جمله برج دوحه، آمفی‌تئاتر دهکده فرهنگی کاتارا، بازار واقف و قلعه الزباره، به نمایش درآمد. علاوه بر شهر میزبان، در بیش از ۲۴ شهر از جمله لندن، مکزیکوسیتی، پاریس، ژوهانسبورگ، بمبئی و سئول نیز این لوگو را به نمایش گذاشتند.

همچنین در شبکه های اجتماعی فیفا نیز رونمایی شد و به پر اشتراک گذاری ترین پست، تبدیل شد. برخی از فوتبالیست های مشهور جهان این لوگو را در حساب های اجتماعی خود همرسانی کردند و طرفداران آنها نیز به نوبه خود آن را با میلیون ها نفر دیگر به اشتراک گذاشتند و آن را به نمادی شناخته شده تبدیل کردند.

این نشان و همچنین نماد مسابقات برای شبکه های تلویزیونی نیز بسیار اهمیت دارد. زیرا از آن به اشکال گوناگون در برنامه های خود استفاده می کنند و حتی در طراحی دکور، وله و طرح های گرافیکی خود از آن بهره می برند.

هر لوگویی معنی دارد و نشان جام جهانی نیز از این قاعده مستثنی نیست. طراحان با دقت این لوگو را به گونه ای طراحی کرده اند که نه تنها روح مسابقات، بلکه فرهنگ منطقه ای و محلی را نیز نشان دهد.

عناصر طراحی لوگوی جام جهانی فیفا

بدون شک، لوگوی جام جهانی ۲۰۲۲، یک نشان با طراحی باشکوه و در عین حال ساده است. این لوگو را یک استودیوی مستقر در لیبسون پرتغال به نام  Unlock طراحی کرده است.

در نگاه اول، لوگو چشمگیر و به یاد ماندنی و دوست داشتنی به نظر می رسد. دلیل آن هم این است که این نشان طرحی ساده است که به سرعت، توجه را به خود جلب می کند و بیننده را وادار می کند تا دوباره به آن نگاه کند.

در طراحی این نشان، فقط به مسابقات توجه نشده است. بسیاری از افراد و کارشناسان در مورد اینکه لوگو به چه معناست توضیحاتی ارائه کرده اند.

اما قبل از اینکه به این موضوع بپردازیم، ببینیم فیفا در مورد این نشان چه می‌گوید.

در بیانیه مطبوعاتی فیفا آمده است: “طراحی این نشان مظهر چشم انداز رویدادی است که کل جهان را به هم متصل و درگیر می کند و در عین حال عناصر برجسته فرهنگ محلی و منطقه ای عربی و اشاراتی به بازی زیبا را به نمایش می گذارد.” بنابراین، فرهنگ منطقه ای عربی و مناظر محلی، الهام بخش طراحی لوگو بوده اند.

در بیانیه مطبوعاتی این سازمان گفته شده: «منحنی‌های متحرک لوگو، نشان‌دهنده موج‌های تپه‌های بیابانی است و حلقه ناگسستنی هم عدد هشت را به تصویر می‌کشد – یادآور هشت استادیوم شگفت‌انگیز که میزبان مسابقات خواهند بود – و هم نماد بی‌نهایت که منعکس کننده ماهیت به هم پیوسته رویداد است.»

پس می توان گفت که لوگوی مسابقات فقط یک طرح نیست. بیش از آن، بازتابی از جنبه های متعدد فرهنگ و منطقه محل برگزاری رویداد است.

اکنون برای رمزگشاییِ نشان، به عناصر استفاده شده در ساخت آن می پردازیم.

شال

یکی از عناصر اصلی شال است. لوگو در نگاه اول شبیه شال نیست. اما شال پشمی سنتی عربی الهام بخش این طرح است. این شال لباسی رایج در جهان عرب در طول زمستان است. به ویژه طرح های قهوه ای رنگ روی آن این تداعی را بیشتر ایجاد می کند. از این رنگ‌آمیزی قهوه‌ای استفاده شده تا کمی رنگ به طرح داده شود و توجه را نیز جلب کند. به علاوه این رنگ، رنگ پرچم قطر هم هست. همچنین انحنای طرح، از انحنای شال دور گردن گرفته شده است. به گفته کمیته عالی تحویل و میراث قطر، ” محبوبیت شال ها مثل فوتبال، یک نیروی متحد کننده است که در بافت روزمره زندگی مردم تنیده شده است.”دلیل دیگر گنجاندن نماد شال این است که این رویداد بر خلاف دوره های قبل در فصل سرد یعنی ماه های نوامبر و دسامبر برگزار می شود.

منحنی های در حال حرکت

یکی از ویژگی های جذاب لوگوی مورد بحث، منحنی هایی است که به صورت شیب های تند شکل گرفته اند. اما این منحنی ها فقط به خاطر آن به کار گرفته نشده اند که آن را منحصر به فرد و جذاب کنند. این منحنی‌ها بسیار شیب‌دار به نظر می‌رسند، زیرا تپه‌های بیابانی را نشان می‌دهند که به تپه‌های بزرگ می پیوندند و سپس به دلیل طوفان‌های شدید صحرا به سرعت، شیب شان تغییر می کند. بنابراین، شکل لوگو بیانگر تپه‌های بیابانیِ مواجِ عربی است.

نماد بی نهایت

از طرف دیگراین لوگو با الهام از ریاضیات به شکل نماد بی نهایت طراحی شده است. این نماد، نشان دهنده ارتباطات نامحدودِ افراد کره زمین است و از آنجا که جام جهانی رویدادی بین المللی است که عاشقان فوتبال را در سراسر جهان درگیر خود می کند، «ماهیت به هم پیوسته رویداد جام جهانی» را بیان می کند.

شکل عدد هشت

یکی دیگر از ویژگی های قابل توجه لوگو این است که شکل آن شبیه عدد هشت است. این عدد نشان دهنده هشت ورزشگاهی است که مسابقات جام جهانی در آنها برگزار می شود. اما هشت یک عدد منحصر به فرد با جریان ثابت و بدون پایان است. هشت عددی ایده آل برای زمانی است که می خواهید چیزی بی پایان و ابدی را بیان کنید. فرم بصری هشت انگلیسی جریان نامحدود انرژی و قدرت را نشان می دهد. طراح از این عدد، هوشمندانه برای ایجاد هویت برند مسابقات با یک پیام مشخص استفاده کرده است.

رنگ

این نشان عمدتاً از بالا به پایین سفید است و این موضوع، ظاهری متمایز به آن می بخشد و توجه بینندگان را برای مدت طولانی به خود جلب می کند. اما در حالی که رنگ سفید رنگ اصلی است، چندین علامت به رنگ قهوه ای هم در آن وجود دارند. هر دو رنگ سفید و قهوه ای رنگ هایی هستند که از پرچم قطر به عاریت گرفته شده اند. رنگ قهوه‌ای در بالا جایی که دو نقطه در هر طرف علامت فوتبال قرار دارند، ظاهر می‌شود. در قسمت پایین، رنگ قهوه ای مارونی( مارون، نام دوایی است که آن را مروخوش هم می گویند) با نقش های گلدار است که بیشتر روی شال های سنتی مورد بحث استفاده شده است.

هرچند نوشته زیر طرح مستقیماً بخشی از نشان نیست، اما باز از خط سنتی عربی در طراحی آن استفاده شده است. فونت استفاده شده به همراه نشان، جدید و امروزی است. بدین معنی که این فونت هم معمولی و هم مدرن به نظر می رسد. نکته دیگر این است که این نشان، اولین نشان جام جهانی است که به صورت سه بعدی طراحی شده است و در گرافیک تلویزیونی قابلیت متحرک سازی بسیار بالایی دارد.

نماد بازی های جام جهانی قطر:

اما برای جام جهانی قطر نمادی به نام لعیب نیز طراحی شده است. طراح این نماد، آقای سید حسین اجاقی، گرافیست ایرانی است. نمادی که خیلی زود در شبکه های اجتماعی دست به دست شد و حتی قضاوت هایی در مورد ماهیت آن منتشر شد. مثلاً برخی آن را شبیه به روح و برخی دیگر آن را «سفره ماهی خلیج فارس» می دانستند، اما هیچ یک از این تعابیر درباره «لعیب» صادق نبود. لعیب در زبان عربی به معنای بازیکن بسیار ماهری است که همه طرفداران فوتبال را محو تماشای تکنیک های خود می کند.

حسین اجاقی سال ها «طراح شخصیت» بود، اما اکنون برای اولین دوره جام جهانی در غرب آسیا به موفقیت ویژه و بزرگی دست یافته است. او درباره طراحی این نماد می گوید:

روال طراحی نماد جام جهانی در دوره های قبل مانند برزیل یا روسیه که اطلاعات دقیق تری در مورد آن دارم این بود که فیفا از طراحانی که خودشان انتخاب می کردند می خواست که طرح پیشنهادی خود را بفرستند. سپس از بین طرح های رسیده، سه طرح را که مورد تایید کارشناسان قرار می گرفت انتخاب می کرد و آن سه طرح را در معرض ارزیابی عمومی قرار می داد و هر کدام که رای بیشتری می آورد نماد جام جهانی می شد. در این راستا ایمیلی به من زده و از من درخواست ارائه طرح شد.

اجاقی بر اساس مشخصات اعلام شده نمادی طراحی کرد که بر گرفته از شاهین بود که به پرنده ملی قطر معروف است. نکته جالب این است که پس از ارائه سه طرح نهایی، که طرح اجاقی هم جزو آن ها بود، انیمیشن هایی با استفاده از آن سه نماد ساخته شدند و مخاطبان پس از تماشای آن انیمیشن ها به آن نمادها رأی دادند. ولی هیچکدام از سه طرح نظر مسئولان قطر را جلب نکرد.

سپس امیر قطر ایده ای ارائه نمود و اظهار تمایل نمود که طراحی آن را حسین اجاقی انجام دهد. ایده او همین لعیبی بود که اکنون، طراحی شده است. این نماد برگرفته از پوشش محلی قطر است. این ایده متضمن این بود که کلاه سیاه که مردان قطری بر سر می گذارند و انگشتری که به دست می کنند (لباس محلی مردم این کشور) به نماد رسمی جام جهانی قطر تبدیل شود و هدفشان این بود که از فرصت جام جهانی نهایت استفاده را ببرند و این پوشش را به عنوان یک نماد فرهنگی معرفی کنند. آنها می خواستند این نماد به صورت بصری دیده شود تا همه مردم جهان بدانند قطری ها چگونه لباس می پوشند.

«اجاقی» درباره چالش های طراحی نماد جام جهانی ۲۰۲۲ قطر می گوید:

این کاراکتر بسیار چالش برانگیز بود، وقتی می خواهیم شخصیتی را طراحی کنیم، مجموعه ای از اهداف برای خلق آن داریم که باید در طراحی به آن ها توجه شود. در این جا شخصیت ما باید یک فوتبالیست می بود که پر تحرک است و نیاز به حالت هایی دارد که در آن داشتن دست و پا برای بازی با توپ بسیار مهم است، اما زمانی که در مطالعات اولیه برای این طرح، دست و پا در نظر می گرفتم، رضایت بخش نبود. امیر قطر هم در مورد این موضوع، دقیقاً همین نظر را داشت و به من گفت که این شخصیت نباید دست و پا داشته باشد. اتودهای زیادی، زدم.  با تیم انیماتورهای فیفا در مورد نحوه طراحی حرکت برای این شخصیت به طوری که او بتواند یک نمایش فوتبالی ارائه دهد، ارتباط برقرار کردم و در نهایت به طرحی رسیدیم که برای همه ما مطلوب بود.

این تصویرگر توضیحات جالبی درباره نقوش روی این نماد دارد و می گوید:

پس از نهایی شدن طرح اولیه، تزیینات و نقوش زیادی برای آن طراحی کردم و گزینه های زیادی را در نظر گرفتم و به این کمیته فرستادم تا دستشان برای آن باز باشد. در انتخاب نهایی، تعدادی از آنها را حذف کردیم،  چون خیلی شلوغ بودند و ترجیح ما این بود که طرح ها، آنقدر شلوغ نباشند که باعث ایجاد تنش بصری شوند. زیرا ممکن بود حس خوبی در مخاطب ایجاد نشود. به همین دلیل، تصمیم گرفتیم از تصویر دو توپ روی آن استفاده کنیم. این کاراکتر را هم از لوگوی اصلی جام جهانی که قبلاً طراحی شده بود، اخذ کردیم. در پایین آن هم از نقوش عربی الهام گرفتیم. از جمله نقوشی که زنان قطری با استفاده از حنا،  روی دستان خود نقش می بندند. در حقیقت این شخصیت، نمادی از مردان و زنان قطری به عنوان کشور میزبان جام جهانی است.

اجاقی که مدام از طریق دفتر امیر قطر با امیر قطر در ارتباط بود و نظرهای او را دریافت می کرد، می گوید: نکته جالب، دقت و وسواس بالای امیر قطر بود. مثلاً در قسمت پایین طراحی از هنر زنان قطری با حنا استفاده کردم و فیفا تاکید داشت که طرح شلوغ تر باشد ولی در نهایت امیر قطر گفت که شلوغی در انتهای طرح باعث می شود حواس مخاطب از خود شال سفید پرت شود.

اجاقی همچنین، استیکرهایی با استفاده از نماد لعیب، طراحی کرده است که در شبکه های اجتماعی استفاده شود. این هم نکته مهمی است که دیگر، تنها طراحی نشان و نماد برای چنین رویدادی کافی نیست و باید عناصر بصری مورد استفاده در شبکه های اجتماعی را نیز به طراحی ها افزود.

 

 

درباره‌ی مازیار اسمعیلی

حتما ببینید

تصحیح رنگ:ایده‌هایی برای رنگ چهره(قسمت آخر)

سریال تلویزیونی اِما(Emma) با استفاده از بافت و رنگ، ترکیب چشم نوازی در نمای تصویر …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *