خانه / آموزش / مولفه‌های ارزیابی یک اثر هنری

مولفه‌های ارزیابی یک اثر هنری

عبدالعباس برغشی

ارزیابی آثار هنری نیازمند اطلاعات جامع وکامل از جوانب مختلف تاریخ هنر، جنبش‌ها و حرکت‌های نوین در زمینه‌های فن‌آوری‌ و فکر در حوزة هنر است. تا از برخورد سلیقه‌ای و ذوقی- بدون پشتیبانی علمی- پرهیز شود.

اولین قدم برای ارزیابی هنری یک اثر برای مثال ‌ در کار تلویزیون، ارزیابی دکور یا کاری گرافیکی نگاه به دکور در استودیو و یا دیدن تصویر آن در رایانه‌ نیست، بلکه بررسی و تحلیل نوع معماری و ساختار آن و اتصالات و پیوستگی اجزاء آن و زمینه‌های فکری و فرهنگی و هنری پشت ایده آن است. دراین مرحله است که پرداختن به موارد تکنیکی موضوعیت می‌یابد. آن هم ازمنظر بیننده در گیرنده‌های خانگی که آیا دکور برای دوربین، حرکت و نماهای متعدد آنها به درستی طراحی شده است؟ آیا در طراحی احجام به کار گرفته شده در دکور، به مسائل فیزیک انسان و فیزیک دکور توجه شده است و در کنار این نکات تقابل فیزیکی این دو چگونه دیده شده است؟ نور و سوژه انسانی چطور؟ پس زمینه و پیش زمینه چه کنش‌های بصری در تصویر صحنه ایجاد کرده‌اند؟ رنگ و بیان گرایی محتوایی، تقابل، تجانس و همنشینی معمارگونه آنها در ساختار دکور عامل سکون است یا حرکت؟ چون به صرف استفاده زیاد از رنگ نمی‌توان به تصویر شادابی بخشید، بلکه روش بکارگیری آن روش‌شناسی خاصی می‌طلبد.

علاوه برنکات فوق خلاقیت و نوآوری یکی از ارکان ارزیابی هنری است. حال اگر این خلاقیت  در راستای صحیح و منطقی وهنری دیده شود، قابل توجه وتحسین است.

واژگان زیبا و با شکوه در علم زیباشناسی و تحلیل و بررسی آثار هنری دارای معانی خاص، غیر از معانی مرسوم در گفتگوهای روزمره مردم هستند و غالباً این واژه‌ها را بدون در نظر گرفتن معیارهای زیباشناسی دکور بکار می‌برند.

 معیارهایی چون تناسب، تعادل ، هماهنگی همراه با معیارهای نوین و فن‌آورانه عصر حاضر همسان با محتوای برنامه که باعث بوجود آمدن فضای مورد نظر برنامه سازان شود. کارشناسان رسانه‌های تصویری از تمامی جوانب، اثر هنری را بررسی می‌کنند و از دید آنها بیان هنری هنرمند و جهان‌بینی و شناخت وی نسبت به تحولات هنری و گونه‌های بیان گرایی آنها برای بیان محتوا، ارزشمند است.

از طراحان صحنه چنین توقعی نداریم ولی لااقل می‌توان ارتباط فرم و محتوا را به آنها گوشزد کرد که بطور مثال هر میزی، میز گفتگو محور نیست چرا که هر میزی بنا به شکل، فضای خاصی را تداعی می‌کند. وقتی در یک برنامه تولیدی گفتگو محور از میزی استفاده می‌شود که بیشتر مناسب گپ دوستانه است، آن دکور نمره قابل قبول نمی‌گیرد. هزینه‌های دکور نیز موضوع مهمی در ارزیابی آن است که در جای خود باید به آن پرداخت.

بُعد دوم مولفه‌های اساسی و بنیادین طراحی صحنه که ذکر شد نوع زیباشناسی ساختار دراماتیکی و معمارگونه صحنه است. آیا تعجب‌برانگیز نیست اگر یک معمار ساختمان را ببینید که نمی داند جای درست پنجره یا در کجاست؟ آیا در چنین حالتی باز برای ساختن خانه به وی مراجعه می‌کنید؟ بطور یقین خیر چون به هزینه‌ها و زمان و همین طور به زندگی طولانی در آن خانه فکر می‌کنید. دقیقاً طراح صحنه همین وظایف را در معماری صحنه برعهده دارد و رعایت این نکته بر رشد زیباشناسی مخاطب و جذب وی تاثیر دارد.

طراح صحنه وقتی دکور بزرگ و حجیمی را طراحی می‌کند باید به این نکته توجه کند که  تمامی مکان‌های آن باید در طول برنامه قابل بهره‌برداری باشند و نه فقط قسمت هایی از آن. چون فضای معماری دکور بر اساس میزانسن عوامل انسانی شکل می‌گیرد.

اثر هنری از جنبه تعلق داشتن به هنرمند به نحوی که گویی امضای هنرمند در آن درج شده از دیرباز مورد توجه کارشناسان هنر بوده است. این مولفه به آثار، شخصیتی می بخشد که خاص آن هنرمند است و در ارزش‌گذاری اثر هنری بسیار تعیین کننده است. زیرا هنر نوعی شناخت است. شناخت از جهان طبیعی و پدیده‌های اجتماعی، همان گونه که علم هم به دنبال شناخت این دو جهان است. اجزای این شناخت در هر دو حوزه، یعنی هنر و علم یکسان است. این اجزا که در ادامه به تفصیل از آنها خواهیم گفت عبارتند از: کشف، بیان و دریافت.

 کشف

کشفِ هنری به معنی آگاهی یافتن از زیبایی پدیده‌های طبیعی و اجتماعی است. این زیبایی حاصل رابطه و پیوستگی همه اجزای جهان (طبیعی و اجتماعی) با یکدیگر است که درک آن و کشف این رابطه و پیوستگی به شیوه‌ای مشهود موجب احساس زیبایی می‌شود. در حقیقت زیبایی امری صرفا دیدنی و صوری نیست، بلکه شهودی است، احساس وجود وحدت در عین کثرت و کثرت در عین وحدت. به همین دلیل، در آثار هنری نمادها و نشانه‌های زیادی که هر یک در خدمت آفرینش احساس یا معنای متفاوتی است(کثرت) ،در مرتبط شدن با یکدیگر به یک حس کلی یا معنای کلی اشاره می‌کند که احساسات و معانی جزئی‌تری در زیر مجموعه آن قابل درک و دریافت است. به همین دلیل یک اثر هنری می‌تواند واقعة زشتی را (مثل قتل عام مردم غیر نظامی) چنان زیبا به تصویر بکشد که موجب شودمخاطب، زشتی واقعه را  با تمام وجود احساس کند و به آن واکنش نشان دهد. در اینجا نیز نوعی زیبایی شکل می‌گیرد که به شیوة احساس و نمایش موضوع مربوط می‌شود نه به محتوای آن. بنابراین کشف هنری، در هنر به معنای ایجاد رابطة بی‌واسطه‌ای میان بودن و احساس است که در آن انسان پیوستگی جهان و اجزای آن را حس می‌کند.

بیان

پس از مرحلة کشف، نوبت به بیان می‌رسد. ممکن است برخی از افراد به این چنین  کشفی نایل آیند. اما این برای هنرمند شدن آنها کافی نیست و لازم است کشف در قالب بیان درآید. یعنی اثر هنری خلق شود.

فقط افرادی که به کشف زیبایی نایل آمده‌اند، می‌توانند آن را با خلق اثر هنری به دیگران  منتقل کنند. این افراد دو دسته‌اند: یا بطور ذاتی توانایی آفرینش هنری‌شان از سایر توانایی‌هایشان قوی تر است (مثل نابغه‌های هنری) یا این که آموزش هنری به اندازه کافی دیده‌اند که شیوه بیان آنچه را کشف کرده‌اند  بدانند و به کار بندند. تا این مرحله خلق هنر تکمیل شده است و به لحاظ نظری فقط آثار هنرئی که بر کشف و شهود هنرمند از زیبایی طبیعی و اجتماعی مبتنی‌اند، هنر تلقی می‌شوند و آثاری که چنین پشتوانه‌ای ندارند تقلید به حساب می‌آیند.

دریافت

با ورود عامل دریافت، نقش مخاطب هنر برجسته می‌شود. مخاطب، کشف هنرمند را که به قالب بیان درآمده احساس می‌کند و با حالت عاطفی وی سهیم می‌شود. البته مخاطب علاوه بر مشارکت در حالت عاطفی هنرمند، احساسات خود را نیز دارد و آن ها را هنگام رویارویی با اثر هنری دخیل می‌کند. به عبارت دیگرمخاطب، اثر هنری را در هر بار دریافت،  بازآفرینی می‌کند.

محور ارتباط متقابل کشف، بیان و دریافت، احساس است نه فکر مخاطب که به طور عام با اثر مواجه می‌شود. این احساس که همان حس زیبایی است، وی را به سمت مواجهة بیشتر با آثار هنری سوق می دهد. ولی مخاطب خاص یا منتقد هنری در مواجهه با اثر از احساس زیبایی فراتر می رود و سعی می‌کند علت به وجود آمدن این احساس را در اجزا و کلیت اثر بیابد. از این جاست که در مرحله دریافت، علاوه بر احساس، تفکر نیز به ایفای نقش می‌پردازد و هنر به لحاظ زیبایی شناختی در معرض قضاوت و داوری قرار می گیرد و از همین جاست که رابطه میان علم و هنر شکل می‌گیرد که در عین تفاوت، مکمل هم‌اند. یکی شناخت عقلانی می‌دهد و دیگری شناخت مبتنی بر احساس و شهود.

      امروز جدایی علم و هنر در ظاهر بیش از هر زمان دیگری است، اما در باطن بیش از هر زمان دیگری این دو شیوه شناخت به همدیگر متکی‌اند و از امکانات یکدیگر بهره می‌برند.

اگر چه هنر و علم به عنوان روش‌های متفاوت شناخت جهان مطرح می‌شوند که یکی به مدد احساس و دیگری به مدد عقل به شناخت می‌رسد، این بدان معنا نیست که عقل و تفکر در بیان هنری و احساس و عاطفه در بیان علمی دخالتی ندارد. این گفته بدان معناست که هر گونه شناختی که انسان به دست می‌آورد با هر دو بعد عقلی و احساسی وی در رابطه است، اما وقتی بعد عقلی غلبه دارد با علم و وقتی بعد احساسی غلبه دارد با هنر سر و کار داریم. بنابراین تشخیص این که یک اثر، اثری علمی است یا هنری کار دشواری است.

به نظر می‌رسد که می‌توان یک معیار اندازه‌گیری را برای اثر هنری در دوران معاصر مطرح کرد. این معیار عبارت است از قصد و انگیزه آفرینش هنری، بدین معنا که اگر فردی به قصد آفرینش اثر هنری با خلاقیت فردی اقدام کند، صرف نظر از خوب  یا بد بودن حاصل کار، می‌توان وی را هنرمند نامید. حال این هنرمند می‌تواند ضعیف یا قوی و کوچک یا بزرگ باشد.

مشاهده می‌شود که ترسیم مرز قاطعی میان علم و هنر کاری عبث و بیهوده است. زیرا این دو هیچگاه به طور مطلق از یکدیگر جدا نبوده‌اند  و نمی شوند. آنچه مهم است انگیزه فرد است. حال، چگونه می‌توان پی برد که انگیزه یک فرد از خلق یک اثر، انگیزه علمی بوده است یا انگیزه هنری؟

چنانچه یک اثر نتیجه ای علمی و کاربردی در زندگی معاصر آن فرد داشته باشد، یعنی توانایی مبارزه انسان را با طبیعت افزایش دهد، اثری علمی و به عبارت بهتر، یک اختراع است و اگر  اثر، به آن معنی نتیجه عملی نداشته باشد بلکه زیبایی، یعنی وحدت در عین کثرت را به نمایش بگذارد اثری هنری است. اولی به بهتر شدن زندگی مادی انسان‌ها و توسعه جسم آنها کمک می‌کند، دومی ابعاد معنوی زندگی انسان‌ها را عمق می‌بخشد و به توسعه روح آنها منجر می‌شود. با این معیار آثاری که ما امروز از آن‌ها صحبت می کنیم  و مربوط به گذشته های دورند به شرطی می‌توانند به عنوان آثار هنری(از نظر سازندگان آنها)مطرح شوند که کاربرد عملی برای رفع نیازهای روزمره مادی گذشتگان نداشته باشند. در غیر این صورت، این آثار از نظر ما     (که وجه زیباشناسانه آن ها برایمان اهمیت دارد) هنر و برای معاصران آن، علم است.

وجود نتیجه مادی یا معنوی  به عنصر دریافت  مربوط می‌شود. چرا که برای پی بردن به قصد و انگیزه هنرمند، باید به نتیجه کار رجوع کرد که آن هم در دریافت مشخص می‌شود.

اگر مخاطب اثر با دریافت و استفاده از آن به توسعه زندگی مادی خود کمک کرد، آن اثر، اثری علمی است و اگر مخاطب با دریافت اثر و استفاده از آن به توسعه زندگی معنوی خود کمک کرد، آن اثر، اثری هنری است. با این تعریف ممکن است بگوییم اگر هنرمند با خلق آثار هنری و در معرض فروش گذاشتن آنها به ثروت کلانی دست یافت و بنابراین زندگی راحت تری را برای خود فراهم آورد، اثرهنری نیست، بلکه علم است چون متکی بر تفکر عقلانی است. اما اگر توجه کنیم که مخاطب با استفاده از اثر هنری نه بُعد مادی، بلکه روح خود را توسعه داده است، علت انتساب نتیجه به عنصر دریافت برای تشخیص اثر هنری از اثر علمی روشن می‌شود.

بنابراین می‌توان این طور تعریف کرد که هنر کار خلاقانه انسان است که نتیجه غیرمادی داشته باشد و احساسات مخاطب خود را مورد هدف قرار دهد و نه عقل ابزاری و تفکر منطقی وی را. این هنر سه هدف اصلی دارد: اول کشف بی واسطه زیبایی در جهان هستی و جامعه بشری به مدد احساس هنرمند. دوم، بیان آنچه کشف شده است در قالب قراردادها و اصول زیبایی شناختی و خلق اثر هنری و سوم، کشف بی واسطه این زیبایی ها توسط مخاطب از طریق مواجهه با اثر هنرمند و سهیم شدن در احساس هنرمند. تعریف هنر فقط با جمع این سه هدف کامل می‌شود.

 

 

 

حتما ببینید

موج کره ای(۲)

در شماره قبل، از پدیده ای به نام موج کره ای سخن گفتیم که در …

2 نظر

  1. Cool website!

    My name’s Eric, and I just found your site – navaktv.com – while surfing the net. You showed up at the top of the search results, so I checked you out. Looks like what you’re doing is pretty cool.

    But if you don’t mind me asking – after someone like me stumbles across navaktv.com, what usually happens?

    Is your site generating leads for your business?

    I’m guessing some, but I also bet you’d like more… studies show that 7 out 10 who land on a site wind up leaving without a trace.

    Not good.

    Here’s a thought – what if there was an easy way for every visitor to “raise their hand” to get a phone call from you INSTANTLY… the second they hit your site and said, “call me now.”

    You can –

    Talk With Web Visitor is a software widget that’s works on your site, ready to capture any visitor’s Name, Email address and Phone Number. It lets you know IMMEDIATELY – so that you can talk to that lead while they’re literally looking over your site.

    CLICK HERE http://talkwithcustomer.com to try out a Live Demo with Talk With Web Visitor now to see exactly how it works.

    Time is money when it comes to connecting with leads – the difference between contacting someone within 5 minutes versus 30 minutes later can be huge – like 100 times better!

    That’s why we built out our new SMS Text With Lead feature… because once you’ve captured the visitor’s phone number, you can automatically start a text message (SMS) conversation.

    Think about the possibilities – even if you don’t close a deal then and there, you can follow up with text messages for new offers, content links, even just “how you doing?” notes to build a relationship.

    Wouldn’t that be cool?

    CLICK HERE http://talkwithcustomer.com to discover what Talk With Web Visitor can do for your business.

    You could be converting up to 100X more leads today!
    Eric

    PS: Talk With Web Visitor offers a FREE 14 days trial – and it even includes International Long Distance Calling.
    You have customers waiting to talk with you right now… don’t keep them waiting.
    CLICK HERE http://talkwithcustomer.com to try Talk With Web Visitor now.

    If you’d like to unsubscribe click here http://talkwithcustomer.com/unsubscribe.aspx?d=navaktv.com

  2. Good day,

    My name is Eric and unlike a lot of emails you might get, I wanted to instead provide you with a word of encouragement – Congratulations

    What for?

    Part of my job is to check out websites and the work you’ve done with navaktv.com definitely stands out.

    It’s clear you took building a website seriously and made a real investment of time and resources into making it top quality.

    There is, however, a catch… more accurately, a question…

    So when someone like me happens to find your site – maybe at the top of the search results (nice job BTW) or just through a random link, how do you know?

    More importantly, how do you make a connection with that person?

    Studies show that 7 out of 10 visitors don’t stick around – they’re there one second and then gone with the wind.

    Here’s a way to create INSTANT engagement that you may not have known about…

    Talk With Web Visitor is a software widget that’s works on your site, ready to capture any visitor’s Name, Email address and Phone Number. It lets you know INSTANTLY that they’re interested – so that you can talk to that lead while they’re literally checking out navaktv.com.

    CLICK HERE https://talkwithwebvisitors.com to try out a Live Demo with Talk With Web Visitor now to see exactly how it works.

    It could be a game-changer for your business – and it gets even better… once you’ve captured their phone number, with our new SMS Text With Lead feature, you can automatically start a text (SMS) conversation – immediately (and there’s literally a 100X difference between contacting someone within 5 minutes versus 30 minutes.)

    Plus then, even if you don’t close a deal right away, you can connect later on with text messages for new offers, content links, even just follow up notes to build a relationship.

    Everything I’ve just described is simple, easy, and effective.

    CLICK HERE https://talkwithwebvisitors.com to discover what Talk With Web Visitor can do for your business.

    You could be converting up to 100X more leads today!

    Eric
    PS: Talk With Web Visitor offers a FREE 14 days trial – and it even includes International Long Distance Calling.
    You have customers waiting to talk with you right now… don’t keep them waiting.
    CLICK HERE https://talkwithwebvisitors.com to try Talk With Web Visitor now.

    If you’d like to unsubscribe click here http://talkwithwebvisitors.com/unsubscribe.aspx?d=navaktv.com

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *