خانه / صدا / عـرض تصویر در صدای استریو

عـرض تصویر در صدای استریو

نویسنده: حامد سوری

صدای مونو، صدایی خسته‌کننده و فقط در یک بُعد است (شکل1). در بهترین حالت، دوری و نزدیکی منبع صدا را به مخاطب ارائه می‌کند. به شدت به پدیده پوشش (Masking) حساس است و صداهایی با تراز کمی بالاتر، دیگر صداها را می‌پوشاند. به همین دلیل بسیاری از افکت‌ها و آمبیانس‌های حیاتی در این نوع صداگذاری و بازتولید صدا شنیده نمی‌شوند.

شکل1) صدای مونو فقط یک بعد دارد.

در صدای مونو، فقط عمق یا دوری و نزدیکی منبع صدا آن‌هم به‌صورت مخدوش قابل تشخیص است. انسان چگونه دور یا نزدیک شدن منبع صوتی را درک می‌کند؟در سیستم بازتولید صدای مونو، تمامی صداها از نقطه‌ای در میانِ دو بلندگو شنیده می‌شوند. به این مکان، بلندگوی مجازی یا تصویر خیالی (Phantom Image)گفته می‌شود.(شکل2)

شکل2)Phantom Image

در سیستمِ تولید، تدوین، ارائه به پخش و بازتولید صدای مونو در رادیو و تلویزیون _ براساس استاندارد تدوین شده در سی سال قبل_ صدا باید در هر دو کانالِ چپ (یک) و راست (دو) دقیقاً مانند یکدیگر باشند(Coherent). هنگامی که مخاطب در محل مناسبی (شکل3) نشسته باشد، در صدای مونوی دو کاناله (Dual Mono)، صدا با یک شدت و در یک زمان به هر دو گـوش مخاطب می‌رسد. در این شرایط صدا در مرکز سر مخاطب درک می‌شود و خیال می‌کند که بلندگویی در وسط تلویزیون یا رادیو قرار دارد. تمام صداهای در این حالت از وسط شنیده می‌شود (شکل4).

شکل3) محل نشستن در صدای مونو
شکل4) تمامی صداها در سیستم بازتولید صدای مونو از وسط شنیده می‌شود.

 در صدای مونو، تصویر باز تولید شده‌ از منبع صدا معنایی ندارد، زیرا تمام منابع روی یک خط قرار دارند. چه منبع صدا گسترده باشد و چه نقطه‌ای، درکِ دقیقی از آن برای مخاطب وجود نخواهد داشت. بازتاب (Reverberation) که موجب گسترده‌تر شدن منبع صدا می‌شود، در صدای مونو فقط موجب پوشش دیگر صداها و کاهش قابلیت فهم صدا به خصوص گـفـتـار می‌شود. لـذا باید تا حد امکان در استفاده از افکت‌ها پـرهیز کـرد.

اما در صدای مونوی خسته‌کننده که مکان‌یابی منابع صدا غیر ممکن است، بعد دوری و نزدیکی وجود دارد و استفاده از این ویژگی به‌خصوص در دیالوگ که باید همواره مونو باشـد، لازم است. احساسِ دوری و نزدیکی در مخاطب با نسبت و مقایسه با نزدیک‌ترین مکان فرد در قابِ تصویر به مخاطب مشخص می‌شود. شکل5، طیفِ کاملِ صدای گفتار انسان(به صورت تقریبی) در نزدیک‌ترین جای بازیگر نسبت به مخاطب را نشان می‌دهد.

شکل5) طیفِ کامل گفتار صدای آقایان

با دور شدن صدا از شنونده، فرکانس‌های بالای صدای منبع، شروع به کاهش می‌کند؛ صدا بم‌تر می‌شود و از سویی با کاهش سطح زیر منحنی در طیف فرکانسی صدای منبع، بُلـنـدای آن نیز کـاهـش می‌یابد. (شکل6)

شکل6) طیفِ گفتار صدای بازیگر که در عمق قابِ تصویر قرار گرفته است.

اگر در ضبط صدا سر صحنه، صدابرداری به کمک میکروفن‌های شات گان و روی بومِ صدا انجام شود، با عقب رفتن سوژه در قاب تصویر، بومِ صدا برای پرهیز از حضور در قاب تصویر باید بالاتر رود. در این شرایط، صدای دریافتی از میکروفن با کاهش دریافت فرکانس‌های بالا همراه می‌شود و هرچه میکروفن بالاتر می‌رود، فرکانس‌های بالایِ کمتری دریافت و صدا بم‌تر و بلندای آن نیز کاهش می‌یابد، هرچند از نظر تراز الکتریکی تغییرِ زیادی نداشته باشد.

اگر به تمام بازیگران در صحنه میکروفن یقه‌ای نصب شود، با جلو و عقب رفتنِ بازیگران، صدا از نظر طیف فرکانسی و بلندا، تغییر محسوسی نـمی‌کند و مخاطب احساسِ دوری و نزدیکی از بازیگران نخواهد داشت. در این شرایط باید تک تک میکروفن‌ها به تراک مجزا در دستگاه ضبط صدا منتقل شوند و سپس در مراحل پساتولید، به‌کمک اکوآلایزرها فرکانس‌های بالای صدای هر بازیگر- اگر به عمق تصویر می‌رود -کمی کاهش یابد تا احساس دور شدن در صحنه برای مخاطب فراهم شود. گفتار در صدای استریو همچنین است و باید از مرکز شنیده شود، لذا این ترفند برای صدای بازیگران در صدای استریو نیز به‌همین منوال است. اما تفاوتِ اساسی در بُعد دوم صدای استریو است که این صدا را دو بعدی (شکل7) و امکان مکان‌یابی صدا را برای مخاطب در صفحة روبه‌وری‌اش در سطح اُفق فراهم می‌کند.

شکل7) صدای استریو دو بعدی است.

انسان به‌کمک تفاوت شدت و فاز بین دو سیگنالِ دریافتی میان دو گوش، امکان مکان‌یابی منابع صوتی را دارد. به‌کمک این ویژگی‌ها می‌توان به فضاسازی برای مخاطب رسانه‌های صوتی و تصویری پرداخت. در صدای استریو، پوشش یک صدا با صدای دیگر در ترازی بالاتر اتفاق می‌افتد و می‌توان تصویرِ منابع صوتی را در بازتولید صدا تا حدودی نزدیک به همان محل در فضای واقعی ارائه کرد(البته فقط در سطح اُفق). شکل8 این بازسازی و ارائه را نشان می‌دهد. افکت‌، آمبیانس و موسیقی می‌توانند در صفحة دو بعدیِ صدای استریو در هرجایی با توجه به طراحی و چیدمان واقعی منابع قرار گیرند و با دقت خوبی نیز  _در بلندگوها _ بازتولید شوند.

شکل8) سمت چپ، محل منابع صوتی و ضبط صدا با میکروفن‌گذاری استریو / سمت راست بازتولید آن فضا برای مخاطب در مکانی دیگر و با کمک دو بلندگو

شکل9 نمونه‌ای از این تصویرسازی و مکان یابی منبع در صدای استریو را نشان می‌دهد.

شکل9) تصویر محل منبع (a) از دید مخاطب و از نمای بالا (b)

در صدای استریو، منبع صدا هم در عمق و هم در میان دو بلندگو قادر به حرکت و حضور است و امکان بازتولید و مکان‌یابی آن توسط مخاطب وجود دارد. حد فاصل دو بلندگو در صدایِ استریو، پانوراما(Panorama)  گفته می‌شود.چیدمانِ منابع در صحنه و فضای واقعی، گستره استریو (Stereo Spread) یا عرض صحنه (Stage Width) را نمایان می‌کند.

شکل10) گستره استریو یا عرض صحنه

در بازتولیدِ صدای استریو، حد فاصلِ میانِ دورترین تصویر منبع صدا در سمت چپ تا دورترین تصویر منبع صدا در سمت راست را عرضِ تـصـویر (Image Width) می‌گـویند. البته برای شنیدن دقیق و درست آنچه تولید شده است، باید در محل مناسبی نشست که به آن نقطه مطلوب (sweet spot) می‌گویند (شکل11).

شکل11) بهترین محل برای شنیدن صدای استریو

درک مخاطب از تصویرِ صدای منابع باز تولید شده، واضح(Sharp) و متمرکز(Focused) و یا گسترده(Board) و پخش‌شده (Diffuse) است (شکل12).

شکل12) درک مخاطب از تصویرِ صدای منابع باز تولید شده

عرض تصویر در منبع نقطه‌ای و گسترده

منبع نقطه‌ای(point-source) و منبع عریض با تصویر گسترده در شکل13 نشان داده است.

شکل13

منبع نقطه‌ای با میکروفن‌گذاری مـونـو

در این نوع ضبط، تک میکروفن یا کانال، تصویر منبع نقطه‌ایِ باریک و متمرکز را تولید می‌کند، که اگرچه به جایی از صحنة صوتی(Sound Stage) پَـن شده است اما عـرض و گستردگیِ چندانی نـدارد. صـدای منبع نقطه‌ای با میکروفن یا کانالِ مونو را می‌توان به چپ و راست پن کرد (با توجه به چیدمان منابع در صحنه):

1) مرکز / 2) کمی نزدیک مرکز/ 3) تقریباً به یک سمت/ 4) کاملاً به یک سمت

قراردادنِ منابع نقطه‌ای در چپ و راست صحنة صـدا، تصویرِ استریویِ جالب و با عرض کم تولید می‌کند که جزئیاتی گسسته و نقاطی متمایز دارد. در صدابرداریِ چند میکروفنی، منابع صدا به‌صورت مونو وارد میکسر صدا می‌شود. سپس با توجه به محل هر منبع، صدای ورودی آن خط پَـن می‌شود. میکروفن‌های قرار داده شده در کنار زمین فوتبال برای دریافتِ صدای توپ، بازیکنان و سوت داور از این نوع ساختار پیروی می‌کنند. با توجه به دوربین اصلی(دوربین یک) راست و چپ زمین و بازی مشخص می‌شود و بر آن اساس، میکروفن‌های متصل به میکسر صدا پَــن می‌شونـد.

به شکل14 توجه کنید. منبع مونو (قراردادن یک میکروفن یا یک کانال برای دریافت صدای منبع صوتی) با قابلیتِ پن‌کردن که روی خطوطِ مونوی میکسرها قرار داد، می‌تواند در محلی بین دو بلندگو قرار داده شود.

شکل14

  File 1 را بشنوید.

منبعی نقطه‌ای، با یک میکروفن و به صورت مونو صدابرداری شده است و پتانسیومترِ پـن (Pan Pot) خط میکروفن دقیقا در وسط (C یا صفر) قرار دارد. خروجی میکسر صدا روی استریو تنظیم شده است. در این حالت شدت صدا در هر دو بلندگوی چپ و راست به یک اندازه است و اگر در جای مناسب میان دو بلندگو نسشته باشید، تصویری خیالی از منبع در مرکز و میان دو بلندگو درک می‌کنید. این اثر را با هدفون نیز متوجه می‌شوید.

  File 2 را بشنوید.

با همان ویژگی‌هـا، پتانسیومترِ پـن (Pan Pot) کمی به سمتِ چپ چرخانده شده است. در این حالت، تصویرِ خیالیِ منبع صدا را کمی متمایل به بلندگوی چپ درک می‌کنید. 

 File 3 را بشنوید.

در File 3 پتانسیومترِ پـن (Pan Pot) به طور کامل به سمت راست چرخانده شده است. در این حالت تصویر منبع صدا را کاملاً مجزا و گسسته و آن را در سمت راست(Hard Right) درک می‌کنید.

 File 4 را بشنوید.

File 4 منبع با کمک تکنیک دو میکروفنیِ استریو صدابرداری شده است. پتانسیومترِ پـن(Pan Pot) برای هر دو کانال روی مرکز تنظیم شده است. در این حالت صدا استریو نیست و تصویری خیالی از صدای مونو در مرکز ایجاد می‌شود.

 File 5 را بشنوید.

File 5  تصویر استریویِ باریک. پن متقارن بین دو کانال انجام شده است.

 File 6 را بشنوید.

File 6  تصویر استریویِ عریض. پن متقارن بین دو کانال انجام شده است.

 File 7 را بشنوید.

File 7  تصویر گسترده نامتقارن. پن نامتقارن بین دو کانال انجام شده است و صدای با شدت بیشتری به کانال چپ اختصاص داده شده است و تصویر استریو به چپ تمایل دارد.

 File 8 را بشنوید.

File 8  برای این فایل شکلی ارائه نشده است. این تنظیم روی کانال‌ها به‌گونه‌ای است که تصویر ارائه شده از صحنه صوتی بیش از حد عـریض است. صداها را می‌توان در انتهای چپ و راستِ تصویر به وضوح شناسایی و مکان‌یابی کرد، اما حفره‌ای (hole) در وسط وجود دارد که کار مکان‌یابی و شناسایی منابع اصوات را مشکل می‌سازد.

حتما ببینید

مقایسه صدای مبتنی برکانال Chanel based Audio(CBA) ،مبتنی بر صحنه (SBA) Scene baed Audio   و مبتنی بر شیء (OBA) Object based Audio در یک مثال

  مقایسه صدای مبتنی برکانال Chanel based Audio(CBA) ،مبتنی بر صحنه (SBA) Scene baed Audio …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *