خانه / صدا / در مسیر ناآگاهی: نصب بلندگوهای میدان نزدیک(بخش دوم)

در مسیر ناآگاهی: نصب بلندگوهای میدان نزدیک(بخش دوم)

نویسنده: حامد سوری

بلندگوهای میدان نزدیک برخلاف بلندگوهای میدان دور، کوچک و سبک هسستند. برخلاف بلندگوهای میدان نزدیک، بلندگوهای میدان دور را می‌توان در فاصله 3 تا 6 متر از شنونده نصب کرد. این بلندگوها غالباً روی دیوار یا نزدیک به دیوار نصب می‌شوند. بلندگوهای میدان دور برخلاف بلندگوهای میدان نزدیک، صدا را در تراز فشار بالایی منتشر و فرکانس‌های پایین را به ‌صورتِ کروی و در تمام جهات پخش می‌کنند. بلندگوهای میدان نزدیک غالباً گران‌تر از بلندگوهای میدان دور هستند.

اگر بلندگوی میدان نزدیک را در فاصله بیش از 3 متر از شنونده قرار دهید در واقع، خاصیت اصلی بلندگوی میدان نزدیک را، که همانا پخش صدا با کمترین پراش و جهت‌دار بودن آن است، از آن گرفته‌اید و پول زیادتری هم پرداخت کرده‌اید. در استودیوهای صداگذاری حرفه‌ای و همچنین ضبط موسیقی، هم‌زمان از بلندگوهای میدان نزدیک و دور استفاده می‌کنند، بدین ترتیب، در هنگام ضبط و میکس اولیه از بلندگوی میدان نزدیک و سپس برای مقایسه و ارزیابی آنچه مخاطب در خارج از استودیو می‌شنود، از بلندگوی میدان دور استفاده می‌کنند، تا تفاوت بین این دو به ویژه در زمینه فیلترینگ و متعادل‌سازی صدا زیاد نباشد(شکل 4).

شکل 4) بلندگوی میدان نزدیک و دور در اتاق کنترلِ استودیوی موسیقیِ SAE لندن

در هیچ جای دنیا بلندگوهای میدان نزدیک را در داخل استودیو (به‌ ویژه در استودیوهای تلویزیونی) برای رساندن صدا به افراد داخل استودیو نصب نمی‌کنند. زیرا این بلندگوها در فاصله زیادی از مجری و میهمان در استودیو قرار خواهند گرفت و با افزایش فاصله، قابلیت فهم گفتار به شدت کاهش می‌یابد. بهترین چیدمان بلندگو داخل استودیوهای تلویزیونی آن است که بلندگویِ اکتیوِ میدان دورِ ارزان – البته نه خیلی بزرگ و سنگینِ اکتیو ( تقویت‌کننده داخل جعبه بلندگو است)- روی پایه چرخدار و متحرک، با ارتفاع یک و نیم متر تا دو متر نصب گردد و در نقطه کور دکور (Shoot off)  و در نزدیک‌ترین محل به مجری و میهمان قرار داده شود. این طراحی و چیدمان کمک می‌کند:الف) هزینه زیادی برای خرید بلندگوی میدان نزدیک صرف نـشـود.ب) متحرک بودن بلندگوی میدان دور در داخل استودیو (نه رژی) موجب می‌شود تا بلندگو در نزدیک‌ترین محل تا مجری و میهمان (بین 4 تا 6 متر، بسته به عرض دکور) قرار گیرد و با کمترین بازتاب و صدای کثیف و بم به مجری و میهمان برسد. این مساله به‌ خصوص در ارتباط‌های تلفنی ضروری است.

در رادیو هم پیشنهاد می‌شود مجری و میهمانان در هنگام پخش صدا داخلِ استودیو -تا حد امکان- همگی از هدفون استفاده کنند.

 در مسیر نـاآگاهی (آنچه در بیش از پانزده سال گذشته به خطا انجام شده است):

 1) متاسفانه بلندگوی میدان نزدیک در فاصله چهار تا هشت متریِ صدابردار  و در ارتفاع کاملاً غلط نصب می‌شود.  شکل5 نمونه‌ای از این چیدمان را در استودیویی تازه بازسازی‌شده نشان می‌دهد.

در شکل 5 میکسر صدا در کادری زرد رنگ مشخص شده است. فاصله و محل قرارگیری دو بلندگوی میدان نزدیکِ  Genelec  مدل 8040B  از محل نشستنِ صدابردار را مشاهده می‌کنید.

بهترین فاصله این بلندگو از شنونده بین یک تا دو متر است. شایان ذکر است که حداکثر تراز فشار صدای این بلندگوی میدان نزدیک 105 دسی‌بل است. این مدل بلندگو باید بین یک متر و بیست تا یک متر و چل سانتی‌متر از کف زمین فاصله داشته باشد. اگر این بلندگو – و تقریباً تمامی‌بلندگوهای میدان نزدیک-روی پایه نصب شده باشند، نباید نسبت به سطح افق زاویه داشته باشند و باید ‌در زاویه صفر درجه نسبت به سطح اُفق به سمت گوش شنونده نشانه‌گیری شود. این مدل بلندگو یا باید در فاصله حداکثر 5 سانتی‌متر از سطح دیوار با زاویه 15 درجه نسبت به سطح افق نصب شود و یا در صورتِ نصب روی پایه باید بیش از 1/1 متر از دیوار و یا صفحه اتصالی فاصله داشته باشد (شکل 6).

شکل 6)

این نوع بلندگوها نباید به سازه لرزان جوش داده شوند. هیچ یک از موارد مهم نصب بلندگو در شکل5- به‌عنوان نمونه-  رعایت نـشـده است. بلندگوی سمت چپ بیش از چهار متر با صدابردار فاصله دارد.

روبروی صدابردار و با نشانه‌گیری به سمت بالای سر صدابردار و روبه دیوار روبرویی نصب شده است!. بلندگوی سمت راست در فاصله‌ای بیش از شش متر تا محل نشستن صدابردار فاصله دارد و محدوده پوشش آن به هیچ روی صدابردار را در بر نـمی‌گیرد. ماهیت این بلندگوها اقتضا می‌کند فاصله‌ای یک تا دومتری با گوش شنونده و زاویه 60 درجه میان بلندگوها و گوش شنونده (شکل 2) داشته باشند که در استودیوی مورد بحث این موضوع رعایت نشده است. در چیدمان شکل 5 هرگز امکان ایجاد مثلث متساوی الاضلاع یا حتی مثلث متساوی الساقین با محل نشستن صدابردار و دو بلندگوی نصب شده فراهم نیست. با این چیدمان امکان درک فضاسازی صدای در حال پخش و حتی عیب‌یابی صدای استریو برنامه زنده در حال پخش ممکن نیست. ضمن اینکه این بلندگوهای گران‌قیمت میدان نزدیک، کارکرد میدان نزدیک ندارند.

شکل 7 موقعیت بلندگوهای میدان نزدیک در پخش یکی از شبکه‌های استانی تازه بازسازی شده را نشان می‌دهد.

شکل 7)

بلندگوها در کادر آبی نشان داده شده‌اند. قرار است این شبکه هم تصویر HD و صدای استریو را برای مخاطبان ارسال کند. نصب و چیدمانِ اشتباه برای برندِ دیگری از بلندگوهای میدان نزدیک در پخش رادیو در یکی از مراکز را در شکل 8 مشاهده می‌کنید. بلندگوها در کادر سفید رنگ مشخص شده‌اند. قرارگیری بلندگو روی صفحه چوبی لرزان، نزدیک به سقف! با ارتفاعی بسیار عجیب و فاصله نادرست تا دو گوش صدابردار در این شکل مشهود است. بلندگوی سمت راست توسط نمایشگر رایانه پوشانده شده است! صدابردارِ این استودیو قرار است: چه صدایی را با دقت بشنود. چه صدایی به گوش او خواهد رسید. زاویه پخشِ بلندگو به کدام سمت است؟ به شکل 8 توجه کنید، در این نوع بلندگو، قرارگیری آن نزدیک دیوار موجب تقویت بسامدهای پایین حدود 6 دسی‌بل می‌شود. چون به سقف نیز نزدیک است، تقویت 6 دسی‌بلی سقف را نیز در این محدوده بسامدی به‌همراه خواهد داشت. دو بلندگو در فاصله غیر مجاز و غیر طبیعی هستند و تا رسیدن صدا به گوش صدابردار بسیاری از بخش‌های بسامدِ بالا نیز در مواجهه با مولکول‌های هوا و سطوح جذب خواهند شد و صدایی بسیار بم به گوش حاضران در رژی خواهد رسید.

2) روی یا درون کابینتِ چوبی قرار داده می‌شود. چیدمان بلندگوها نامتوازن است و فاصله دو بلندگو از گوش صدابردار یکسان نیست:

بلندگوهای میدان نزدیک را نباید روی پنل چوبی و نزدیک دیوار(بدون اتصال قوی به دیوار) نصب کرد. شکل 9 نصب اشتباه این بلندگو را نشان می‌دهد.

در صورت طراحی برای نصب این نوع بلندگوها نزدیک دیوار، باید با اتصالِ دیواری محکم بلندگو، (ساخت شرکت سازنده بلندگو باشد بهتر است) آن ‌را نصب کرد. رهاسازی بلندگو روی پنل چوبی مانند شکل9، رزونانس و اعوجاج‌های صوتی در بسامدهای پایین و میانی ایجاد می‌کند. در بعضی از استودیوهای موسیقی، بلندگوی میدان نزدیک روی پنل میتر میکسر صدا قرار داده می‌شود. اما نکته در این است که: الف) میکسر سنگین و ثابت است. ب) زیر بلندگو موکت ثابت و چسبیده به میز صدا قرار داده می‌شود. ج) میز صدا و به تبع آن، بلندگو از دیوار فاصله دارد.

شکل 9) نصب غلط و فاصله نادرست دو بلندگو تا محل نشستن صدابردار

لذا لرزشی در بلندگو و سطحی محکم برای تقویت این لرزش وجود نخواهد داشت. قرار دادنِ بلندگوی میدان نزدیک در کابینت‌های چوبی یکی دیگر از اشتباه‌های فاحشی است که در بسیاری از طراحی و نصب‌های استودیوی در رادیو و تلویزیون انجام شده است. قرارگیری بلندگوی میدان نزدیک در کابینت، لرزش و رزنانس ایجاد می‌کند. قابلیت فهم گفتار به دلیل قرارگیری بلندگو در محفظه به شدت پایین می‌آید. شاید این کار فقط در سازمان صدا و سیما اتفاق بیافتد و در جای دیگری چنین طراحی و نصبی را برای بلندگوی میدان نزدیک نبینیم (شکل 10). در طراحی و چیدمان شکل 10 تمامی‌ساختار بدنه برای جلوگیری از پراش – که از ویژگی های بارز بلندگوهای میدان نزدیک است- با قراردادن آن در محفظه از بین می‌رود. به راستی صدابردار این رژی چه‌چیزی را می‌شنود؟(شکل 10).

شکل10) قرارگیری بلندگوی میدان نزدیک در کابیت چوبی و خفه کردن محفظه قرارگیری آن

3) بلندگوهای میدان نزدیک در داخلِ استودیوها به‌عنوانِ بلندگویِ صدای سونو نصب می‌شوند.

بلندگوی میدان نزدیک فقط برای مانیتور کردن صدا در فاصله بسیار نزدیک است. زمانی که این بلندگو داخل استودیو و به‌عنوان بلندگوی سونو نصب می‌شود، فقط انتقال صدای بسیار بم، ناواضح و با توان کمِ گفتار به گوش خواهد رسید. توان کم این بلندگو و تغییر رنگ صدا و جذب سریع بسامدهای بالای آن موجب می‌شود که صدایی بم و کثیف برای مجری و میهمانان برنامه ارسال شود. برخورد صدای بم با دکور و دیواره‌های و تاخیر ایجاد شده بر ناواضح‌تر شدن صدای پخش‌شده در استودیو می‌افزاید. به هیچ عنوان نباید از بلندگوهای میدان نزدیک برای سونو استفاده کرد. نصب چنین بلندگوهایی در استودیو به‌عنوان بلندگوی سونو مشکلات زیادی برای صدابرداران به‌خصوص در هنگام ارتباط تلفنی به‌وجود آورده است(شکل 11).

شکل 11) نصب بلندگوی میدان نزدیک برای سونوی صدا اخل استودیو

مانیتورهای میدان نزدیک از نام‌شان پیدا است که برای رصد با دقتِ صدا باید استفاده شود ولا غیر. ضمن اینکه تولیدات گوناگون برای اتاق‌های با حجم‌های مختلف طراحی شده‌اند. تقریبا تمامی‌مانیتورهای میدان نزدیکی که در سازمان صدا و سیما خریداری شده‌اند برای اتاق‌های با حجم کمتر از 120 مترمکعب مناسبند و نصب آن‌ها در داخل استودیوها هیچ توجیه علمی‌و فنی نـدارد.

 

 

حتما ببینید

انواع سیگنال در مهندسی صـدا(بخش دوم)

شکلِ موج‌های خـاص     در میانِ شکل‌موج‌های متناوب، شکل‌موج‌هایی همچون سینوسی، مربعی، قطار ضربه (یا …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *