خانه / دکور و طراحی صحنه / لباس در برنامه‌های تلویزیونی

لباس در برنامه‌های تلویزیونی

نویسنده: عبدالعباس برغشی

هر عنصر در طراحی صحنه، بخشی از هدایت بصری است و لباس، یکی از عناصرمهم و حیاتی آن است. طراحی لباس برای مجری برنامه گفتگو محور، بازیگر تله تئاتر یا شخصیت سریال تلویزیونی هنگامی‌ایده آل است که از پنج منظر، ارتباط متقابل محتوایی و زیباشناسی با فیلم یا برنامه داشته باشد و از طرف دیگر بتواند با مخاطب ارتباط برقرار کند. هرچند مواردی را که مطرح خواهیم کرد، بیشتر درباره زیباشناسی و زبان شناسی سینما و درک بنیادین مفاهیم بصری آن مطرح گشته ولی می‌توانند، برای تبیین زیباشناسی و محتوایی لباس در تلویزیون نیز سودمند واقع شوند.

  1. نظریه بازتاب

بطورکلی تاثیرات متقابل هنر و جامعه و نفوذ هر یک بر دیگری موضوعی قدیمی‌ و ریشه‌دار است. هنرمند حتی اگر به دور از جنجال‌های زندگی روزمره باشد و خود را دور از جامعه نگه دارد، باز هم رگه‌هایی ناپیدا از عناصر محیط اجتماعی در اثرش یافت خواهد شد. پوشش یا لباس در برنامه‌های تلویزیونی نه تنها بیانگر شخصیت مجری یا مهمان است بلکه یکی از ابزارها برای ارتقای جذابیت برنامه‌هاست.

  1. کارکرد گرایی

کارکردگرایی بدین معناست که پوشش یا لباس در برنامه بر اجرای مجری یا بازی بازیگران سریال یا تله‌تئاتر چه تأثیری می‌گذارد؟ برای مثال در میزانسن، امکان حرکت مطلوب را از مجری یا بازیگر سلب می‌کند یاخیر؟

گاهی دیده می‌شود، به ویژه در برنامه‌های کودک، به کارکردگرایی توجه نمی‌شود و به جای لباس‌های ظریف و کودکانه، از لباس‌های گشاد با رنگ‌های متضاد و وصله‌ پینه شده استفاده می‌شود. یا در برنامه‌های جدی گفتگو محور، تناسب منطقی بین پیراهن و کت را رعایت نمی‌کنند.

  1. نظریة مشی مؤلف

نظریة مشی مؤلف از این منظر قابل طرح است که در تحلیل نهایی اثر، هنرمند با همه پیشینه و خصوصیاتش واسطه بین اثر هنری و شرایط اجتماعی است. در حقیقت مسائل، مشکلات و تحولات اجتماعی از طریق صافی ذهن و شخصیت هنرمند در آثار او بازتابانده می‌شود. نوع پوشش و لباس افراد در برنامه‌های تلویزیونی، باید برخاسته از فرهنگ و ارزش‌های اجتماعی و فرهنگی باشد و تأکید برآن، عاملی است که در بیننده و به خصوص جوانان، نوجوانان و کودکان ایجاد انگیزه می‌کند. گاهی می‌بینیم در بعضی از برنامه‌های با موضوعات اجتماعی، لباس مجریان مانند لباس شعبده بازان است!

  1. نشانه شناسی، هرمنوتیک و اسطوره سازی

برای کشف جهان تصویر، ابتدا باید ازعناصرتشکیل دهنده محتوا وفرم تصویر تلویزیونی رمزگشایی کرد.  »پانوفسکی« سه لایه معنایی در آثار هنری تصویری تشخیص داده است:

  • حضور ابتدایی و طبیعی عناصر
  • حضور قراردادی یا دنیای رمزگان اثر
  • حضور معانی ژرف‌تر و گسترده‌تر یا معانی ذاتی. این معناها به مشخصه‌های ملی، دوره‌ای، دینی، اخلاقی، طبقاتی، آئینی و فلسفی مرتبط می‌شوند و در یک کلام مشخصه‌های ایدئولوژیک اثر هستند.
  1. ساختارگرایی

این بیان به معنای تأکید بر ساختار و نقش فرم و شکل در معنابخشی به محتوا است. جدا از نقشی که بدان اشاره شد ساختارها عموماً قوام‌بخش شکل‌های خاصی از ایدئولوژی هستند که کارشان نه تنها حفظ ترکیب‌بندی مناسب، بلکه تقویت بصری پیام و محتواست.

طراحی لباس جدا از طراحی صحنه ممکن نیست. زیرا هرکدام گرچه جداگانه خلق می‌شوند، ولی در برنامه‌های تولیدی، در حیطه‌ای مشترک و با تاثیرگذاری متقابل عمل می‌کنند. مقصود، اشاره به نقش حیاتی طراحی لباس از منظر زیباشناسی و همچنین تسهیل انتقال پیام برنامه و ایجاد جذابیت با شیوه‌های روانشناختی به دور از هرگونه سلیقه‌های غیرهنری است.

طراحی صحنه و لباس که هر کدام هنری مستقل در مجموعه هنرهای تجسمی ‌محسوب می‌شوند، از هنر‌هایی چون نقاشی، مجسمه سازی، معماری، گرافیک و… بی نیاز نیستند. طراحی صحنه و لباس از آن رو که کاربردی هستند و قرار است به نیاز‌های متنوع روانی و هنری مخاطبان پاسخ دهند، برای رسانه‌های گوناگون، تعاریف متفاوتی پیدا می‌کنند. بنابراین وقتی صحبت از طراحی لباس در تلویزیون می‌شود، تعریف ویژه‌ای از این هنر مدنظر قرارمی‌گیرد که قرار است به نتیجه‌ای خاص منجر شود. طراحی لباس در تلویزیون، به خصوص برای برنامه‌های نمایشی ( تله تئاتر، تله فیلم، سریال‌های معاصر و تاریخی )، بستری مناسب برای ارائه باور پذیر یک اتفاق یا داستان است. تأثیر لباس در برنامه‌های تلویزیونی بنا به موضوع آن‌ها و با توجه به مؤلفه‌های مطرح شده برای لباس (نظریه بازتاب، کارکردگرایی، نظریة مشی مؤلف، نشانه شناسی، هرمنوتیک و اسطوره‌سازی و ساختارگرایی) متفاوت است و مستلزم طراحی اختصاصی است.

برنامه‌های تولیدی داخل استودیو

الف ) گفت و گو محور

در این نوع برنامه، باید برای مجری حسب موضوع، لباس طراحی کنیم. به عنوان مثال در برنامه‌های گفتگو‌محور سیاسی لباس مجری باید سنگین و رسمی ‌باشد ( نوع کت و شلوار،‌ هارمونی رنگی لباس، بافت آن، اندازه و شاکلة بدن ) زیرا پرداختن به مسائل عمیق و حیاتی جامعه چنین ویژگی را می‌طلبد.

اما در برنامه ورزشی مجری می‌تواند از لباس‌های غیر رسمی‌و راحت  استفاده کند. چراکه ورزش به فعالیت و چابکی و تحرک اشاره دارد.( مقصود از لباس‌های غیررسمی، ‌کت و شلوارهای اسپرت و لباس‌های آزاد است و البته ‌هارمونی رنگ و بافت و اندازه هنوز باید رعایت شوند.)

1- نوع طراحی لباس: طراحی لباس رسمی‌ برای برنامه‌های تحلیلی جدی شاید در نگاه اول ساده بنماید ولی مستلزم دقت و توجه به ظرایفی است.

به خصوص با آمدن کت و شلوارهای جدید که یقه‌های غیرمعمول دارند یا در آن‌ها از تکه پارچه‌ها براق استفاده شده است. همینطور شلوارهایی با فاق‌های کوتاه وتنگ که بدن مجری را ناهمگون و کاریکاتوری نشان می‌دهد. برای برنامه‌های جوانان نوع لباس براساس روانشناسی اجتماعی آنها باید صورت گیرد، نه تحت تاثیر جنبش‌های مد که بیشتر ساختارشکن‌اند، مثل شلوارهای پاره و وصله‌دار.

2-رنگ لباس: رنگ لباس علاوه بر برنامه به سن وسال مجری یا بازیگر بستگی تام دارد. در برنامه‌های سیاسی، اقتصادی واجتماعی موضوع برنامه اقتضا می‌کند توجه ویژه‌ای به رنگ پوشش داشته باشیم. در زندگی روزمره در جامعه، این گونه عادت کرده‌ایم که غالباً تنالیته یا کنتراست و‌ هارمونی رنگ در لباس بزرگسالان، خیلی آرام و نرم است و نشان دهندة نگاه مدبرانه افراد بزرگسال و دنیا دیده به پیرامون خود و جهان هستی و پرهیز از شتاب و تندروی در مشی زندگی آن‌هاست.

3-اندازه بدن مجری: می‌گویند لباس باید به تن بنشیند، این گفته، بسیار بجا و منطقی است و در برنامه‌های تولیدی تلویزیون باید رعایت شود. البته برای برنامه‌های نمایشی یا دراماتیک بحث دیگری است. لباس گشاد و ناموزون نه تنها برای مجری عذاب آوراست، بلکه او را از حالت جدی خارج و فرمی‌ناهنجار به وی می‌دهد وحرف‌هایش را برای مخاطب باور ناپذیر می‌کند.

4- تمایز لباس از رنگ صحنه: در بعضی مواقع لباس مجری یا میهمان به رنگ دکور نزدیک است که اندام مجری یا میهمان به شکل ناخوشایندی در تصویر دیده می‌شود.

این بدین معناست که تقابل انرژی‌زا و منطقی بین لباس و دکور را رعایت نکرده‌ایم.(به ویژه در مواقعی که لباس مشکی‌اند و وقتی جلو پرده سیکلو مشکی قرار گیرند، فقط سر افراد پیداست.)

ب) برنامه‌های کودکان

در برنامه کودک با دنیایی متفاوت مواجهیم. طراحی لباس متناسب با نوع برنامه کودک، لزوما رئال یا واقعگرایانه نیست، اما بستر برنامه باید ویژگی‌های لازم برای پذیرفته شدن از سوی مخاطب (کودک) را داشته باشد. چراکه پذیرفته شدن از سوی مخاطب اتفاقی نیست که به سادگی رخ دهد. از این روی باید به مقوله فانتزی یا تخیل در طراحی لباس برنامه‌های کودک توجه وافری داشته باشیم تا موفق شویم، کودک را با شخصیت برنامه همراه سازیم.

1-نوع طراحی لباس: در طراحی لباس مجری برنامه‌های کودک ملزم به رعایت اصول طراحی لباس‌های رسمی‌نیستیم. طراح لباس برای ورود به جهان ذهنی و تخیلی کودکان ناگزیر از بهره بردن از اشکال فانتزی برای برقراری رابطه با مخاطب است.

2-رنگ لباس: رنگ در دنیای کودک با آنچه که در ذهن بزرگسالان است فرسنگ‌ها فاصله دارد، در دنیای کودکان، کنتراست رنگی بالا و تنوع آن بینهایت است، ولی در دنیای بزرگسالان، سایه  و روشن و تنالیتة رنگ، در طیف محدود و هم‌خانواده وجود دارد و کنتراست با درجات کم و استفاده از رنگ‌های هم خانواده، مطلوب و درست است مانند نوع اندیشیدن محتاطانة آنها.

3-تناسب لباس و اندام مجری: اندازه بودن لباس، اولین قدم برای پذیرفتن دیگران است و نمی‌توان آن را برای کودک نادیده گرفت. در بعضی از برنامه‌های کودک متاسفانه لباس مجری‌ها به خصوص خانم‌ها آنقدر بزرگ است که شخصیت او را ناهنجار و خنده‌دار نشان می‌دهد.

4-بافت لباس: بافت هر پارچه یا شیء از تاثیرگذارترین عناصر بصری است که در برنامه‌های کودک باید به خوبی از آن بهره برد.

5-تمایز لباس از عناصر صحنه: نداشتن ترکیب منفی رنگ لباس با دیواره‌های گسترده و عناصر حاضر در صحنه، ترکیب نورصحنه با رنگ لباس مجری یا بازیگران و از بین نرفتن پرسپکتیو رنگی لباس و دیواره‌های دکور وصحنه همواره باید مدنظر باشد. دربعضی از برنامه‌ها لباس مجری یا بازیگران چنان با نور و صحنه ترکیب می‌شوند که به راحتی نمی‌توان افراد را از دیگر عناصر، تشخیص داد.

ج) تئاترهای تلویزیونی 

برای طراحی لباس شخصیت‌های برنامه‌های نمایشی داخل استودیو، طراح لباس باید با تاریخ، ادبیات دراماتیک و با نوع مواد لباس‌ها در ادوار گوناگون تاریخی، آشنایی کامل داشته باشد. ضمن آن که نحوة نمایش آن‌ها در تصاویر تلویزیونی را بداند.

برنامه‌های خارج از استودیو

الف ) تله تئاتر با استفاده از محیط‌های خارجی به عنوان صحنه

ب) سریال‌های معاصر

ج) سریال‌های تاریخی

اگرچه در مقایسه با سال‌هایی که بازیگران از لباس‌های شخصی خود استفاده می‌کردند و از لوکیشن‌ها بدون طراحی به عنوان بستر داستان استفاده می‌شدند، طراحی لباس، در تلویزیون ما رشد چشم گیری داشته است، عملکرد تهیه کنندگان برنامه‌های نمایشی، خالی از اشکال نیست.

در طراحی لباس سریال‌هایی که راوی داستان‌های معاصر هستند غالباً به ابتدایی‌ترین مؤلفه‌های دم دستی اکتفا می‌شود. مانند این که شخصیت‌ها متعلق به چه جایگاه اجتماعی هستند، در کدام شهر یا کدام نقطه از شهر زندگی می‌کنند و کمتر دیده‌ایم روحیه و دیدگاه‌های شخصیت داستان، در نوع لباس و یا نحوة آرایش خانه یا محل کارش نمایان باشد.

از این روی طراح لباس باید بتواند ضمن رعایت همه اصول فنی طراحی و دوخت، تحلیلی منطقی و دراماتیک از شخصیت‌های سریال بر اساس متن و روایت آن به دست آورد تا بتواند از این راه به طراحی لباس آنها بپردازد و با توجه به اصول معناپردازی لباس،  به شخصیت‌های داستان کمک کند. به علاوه شناخت او از رسانه تلویزیون و آگاهی از سبک‌ها و شیوه‌های نمایشی، موفقیت او را تضمین می‌کند.

شایان توجه است، برنامه‌های تلویزیونی با همکاری متخصصان متعددی تولید می‌شوند که عملکردشان تأثیر متقابلی بر هم دارند. تجربه نشان داده که وقتی نویسنده و کارگردان با طراح لباس و صحنه با هم در تعامل باشند، مجری یا بازیگر قبل از ضبط، در جریان جزییات کار قرار می‌گیرد. این هماهنگی بایستی بین طراحان نور، صدا، صحنه، لباس و… نیز ایجاد شود تا صدا و تصویر مناسبی برای مخاطب به نمایش گذاشته شود.

در طرح‌های کوچک‌تر می‌توان این هماهنگی را با برنامه‌ریزی و زمان‌بندی مناسب ایجاد کرد، اما در طرح‌های بزرگ لازم است فردی به عنوان طراح هنری، مدیریت و هدایت طراحان مختلف را بر عهده داشته باشد که با توجه به این مؤلفه‌ها با هم هماهنگ شوند.

  1. موضوع برنامه
  2. معماری و تکنیک صحنه و عناصر بصری به کار رفته در آن
  3. مکان قرار گرفتن مجری و نما‌هایی که دوربین به تصویر می‌کشد.
  4. بررسی نور و بازتاب آن روی لباس و صحنه
  5. روابط و تاثیرات متقابل لباس و دکور از نظر رنگ، شکل و بافت

در مورد تناسب موضوع برنامه به خصوص برای مخاطبان مختلف پیش تر توضیح دادیم. منظور از معماری صحنه ساختار مادی صحنه است که مجموعه‌ای از احجام، دیواره‌ها -از جنس‌ها و مواد گوناگون با نقوش تزئینی و گرافیکی- در نمایش آن‌ها استفاده شده است.

طراح لباس باید به همنشینی شکلی(form)  لباس و معماری دکور نیز توجه داشته باشد تا هماهنگی بین معماری صحنه و لباس به وجود آید. عدم استفاده نقوش همسان و هم شکل، عدم تضاد شدید، استفاده از تکنیک اقلیت و اکثریت در طراحی لباس و صحنه، مکان قرارگیری مجری با توجه به نماهای دوربین و نکاتی از این دست.( برای مثال اگر از پیراهنی گلدار یا خانه خانه استفاده می کنیم( دارای حداکثر نقوش) کت را ساده و تک رنگ (دارای حداقل نقوش) انتخاب کنیم.)

تأثیر متقابل لباس مجری با دکور در نماهای مختلف یکی از مسائل مهم در تولید برنامه‌های تلویزیونی است و نادیده انگاشتن آن، باعث ضربه خوردن شخصیت مجری در دکور می‌شود. گاهی قرار گرفتن عناصر و نقوش صحنه، تصاویری ایجاد می‌کند که توهین آمیز است. مانند این که او را شاخدار یا مار به دوش نشان می‌دهد. لازم است قبل از ضبط برنامه چندآزمایش تصویری گرفته شود تا از این منظر اطمینان حاصل شود. بالاخره این که نور در دکور و صحنه باعث تشدید رنگ‌ها می‌شود. از این منظر نیز، بعد از طراحی نور باید آزمون دوربین گرفته شود تا مبادا رنگ‌ها و طرح‌ها تأثیر منفی در تصویر از خود به جا بگذارند.

 

 

حتما ببینید

دکور سبز

     امروزه برای اجرای هر طرح توسعه‌ای لازم است به عواقب زیست محیطی آن در …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *