خانه / رسانه / سیستم DOI چیست؟

سیستم DOI چیست؟

نویسنده: سید یاسر رضوی حیدری

با ابتکار مشترک سه انجمن صنفی صنعت نشر (انجمن بین المللی ناشران، انجمن بین المللی ناشران علمی، فنی و پزشکی و انجمن ناشران آمریکایی) سیستم DOI  در 1997 ایجاد و در نمایشگاه کتاب فرانکفورت ِهمان سال معرفی شد. DOI  شناسة دیجیتال جهانی و منحصر به فرد برای محصولات است. اگرچه این سیستم در ابتدا برای چاپ و نشر متون ایجاد شد؛ اما به مرور به عنوان چارچوبی عمومی‌برای شناسایی محتوا در شبکه‌های دیجیتال، ارزیابی  گرایش به یک محتوای دیجیتال و ایجاد امکان دردسترس بودن محتواهای چندرسانه ای توسعه یافت. بنیاد بین المللی IDF  نیز برای توسعه و مدیریت سیستم DOI  در سال 1997 ایجاد شد.

شکل 1) محیط وب سایت اصلی DOI 

سازمان استاندارد بین المللی ISO   این سیستم را به عنوان سیستم شناسایی دیجیتالی اشیاء یا ISO26324  معرفی کرده است. این استاندارد در نوامبر 2010 تصویب و در ماه مه 2012 منتشر شد. استاندارد ISO26324   نحو‌، توضیحات و مؤلفه‌های سیستم شناسایی دیجیتالی اشیا و اصول کلی ایجاد‌، ثبت و استفاده از نام‌های DOI  را مشخص می‌کند.

برخلاف سایر استانداردها، همان طور که دانستن مشخصات مربوط به پلاک خودرو‌، به این معنی نیست که هر کس می‌تواند طبق آن مشخصات پلاک خودرو را بسازد و بدون ثبت در نیروی انتظامی‌ ادعا کند که آن پلاک معتبر است؛ برای استفاده از استاندارد DOI  نیز باید مجوز‌های لازم اخذ شود، این در حالی است که در استاندارد سایر فن آوری‌ها، هر کس می‌تواند مشخصات ذکر شده را بخواند و دنبال کند؛ و نیاز به درخواست مجوز از فرد دیگری ندارد. IDF  سازمان ثبت   ایزو 26324 است.

IDF  به کاربرانی که استاندارد بین المللی ISO26324  را به درستی پیاده سازی می‌کنند، اجازه می‌دهد از نشان تجاری ثبت‌شده‌اش (DOI®‌، DOI.ORG®  و shortDOI®  ) به طور رایگان استفاده کند. مشروط بر اینکه :

  • نرم افزار‌، محصول یا خدمات به دقت توصیف شده باشد.
  • DOI به عنوان علامت تجاری IDF  شناخته شود.
  • در اولین سند چاپی یا الکترونیکی که نرم افزار، محصول یا خدمات را توصیف یا بازاریابی می‌شود نماد ® به دنبال “DOI” قرار گیرد.

البته درج این آرم به معنای آن نیست که سازمانIDF   این شرکت، محصول یا خدمات را تایید کرده است.

DOI  مخفف   digital object identifier‌، که به معنای »شناسه دیجیتال اشیا« است و نه »شناسه اشیاء دیجیتال« که زیرساختی منحصر به فرد و  پایدار برای شناسایی هر نوع  اشیاء فراهم می‌کند. نام دائمی‌DOI®   به یک شی اختصاص داده می‌شود تا با  یک لینک ثابت اطلاعات درباره آن شی‌، شامل مکان یا سایر اطلاعات مربوط به آن را در اینترنت پیدا کند. در حالی که اطلاعات شی با گذشت زمان می‌تواند تغییر کند‌، نام DOI  آن تغییر نخواهد کرد.

شناسه‌های اختصاصی، توسط آژانس‌های مختلف ارائه می‌شود. به عنوان مثال‌، DOI‌های صنعت انتشارات  علمی‌ راCrossref  ‌  و DOI‌های مربوط به ارجاع و  اشتراک گذاری مجموعه داده‌های علمی را DataCite‌ و شناسه‌ها و متادیتای مرتبط با صنعت فیلم و تلویزیون را Entertainment ID Registry  (EIDR)  ارائه می‌کند. در ادامه نمونه‌ای از کد DOI  مقاله‌ای علمی ‌نمایش داده شده است.

هر کد DOI  از دو بخش تشکیل شده است  (یک پیشوند و یک پسوند) که با ”/“ از یکدیگر جدا می‌شوند. پیشوند مشخص کنندة ناشر و پسوند مشخص کننده نوشته‌ای خاص است. در کد نمونه بالا، قبل از ”/“  عدد  10,1016 به عنوان پیشوند درج شده است که در آن ۱۰ به عنوان رجیستری DOI  و 1016 کد ناشر است. بعد از ”/“ کد   j.jbusres.2019.10.064   به عنوان پسوند قرار دارد که ناشر برای این مقاله در نظر گرفته است و به  آن item ID  هم گفته می‌شود.

در کل کد 10.1016/j.jbusres.2019.10.064 مختص این مقاله است و با کلیک بر روی آن می‌توانید به راحتی به مقاله دسترسی داشته باشید. نکتة جالب و کاربردی این است که نیازی به دانستن ‌نشانی URL  نیست و کافی است در قسمت نوار نشانی مرورگر خود نشانی زیر را تایپ کنید:

 https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2019.10.064   

و با استفاده از آن به مقاله دسترسی پیدا خواهید کرد. 

سازمان‌هایی که در تولید فیلم، تولید برنامه‌های تلویزیونی، فرایندهای پس تولید، توزیع کنندگان، ارائه دهندگان خدمات به صنعت سرگرمی یا سازمان‌هایی که در زمینه بایگانی آثار با اهمیت فرهنگی و تاریخی، فعالند می‌توانند با عضویت در آژانس غیر انتفاعی EIDR  از خدمات DOI  استفاده کنند.   به منظور حفظ دقت و تکراری نبودن اطلاعات، ثبت نام توسط سازمان‌های عضو که تایید شده‌اند انجام می‌شود. حق عضویت با توجه به اندازه سازمان و تعداد ثبت‌های سالانه تعیین می‌شود. کاربران می‌توانند از رابط کاربری وب به نشانی  https://eidr.org    برای تعامل با رجیستری استفاده کنند.

EDIR  درخواست ثبت نام را از ثبت نام کنندگان دریافت و پردازش می‌کند. ثبت نام کننده که می‌تواند مالک محتوا یا هر نهاد دیگری که مجاز به ثبت شی باشد، محتوا را به همراه داده‌های اصلی و اطلاعاتی از قبیل نوع شی ء و ارتباط با سایر اشیاء ارسال کند. EIDR برای اطمینان از اینکه شیء ارسالی قبلا ثبت نشده است، از سیستم پیچیده‌ای استفاده می‌کند. اگر هیچ شی تکراری وجود نداشته باشد، ثبت کننده، EIDR   را برای آن شی ایجاد می‌کند و آن را به همراه متا دیتای مربوطه ذخیره می‌کند. نام  EIDR  سه بخش پیشوند، پسوند منحصر به فرد و یک رقم چک دارد.

تفاوت DOI  با URL  در این است که  URL  روشی برای تعیین محل انتشار محتوا در فضای دیجیتال است؛ اما DOI  محتوای مورد نظر را مستقل از محل انتشار آن در نظر می‌گیرد و معرفی می‌کند.

در واقع DOI  کدی انحصاری است که به لینک دایم اینترنتی بطور ابدی و فناناپذیر متصل است. بنابراین، کد دیجیتال نسبت به URL    از ثبات بیشتری برخوردار است و در صورتی که ناشر نشانی URL   مقاله را تغییر دهد، فقط کافی است  به سایت DOI.ORG  یا EIDR مراجعه و اطلاعات آن را به روز کند. این ویژگی باعث می‌شود تا سایر منتشرکنندگان در سایت، برای مطالب و فهرست منابع اثر خود از کد DOI  استفاده کنند و اطمینان داشته باشند که با گذشت زمان ‌نشانی مربوط به شی نیاز به تغییر ندارد.

از آنجا که سیستم DOI  برای شناخت و تعامل طراحی شده است، به راحتی می‌توان طیف گسترده‌ای از اشیاء جدید حتی در سطح سازمانی و ملی را با استفاده از DOI  نشانه گذاری کرد. برای کسب اطلاعات بیشتر، کتاب راهنمای DOI  منبع اصلی اطلاعات در مورد سیستم DOI®  است.

وب سایت DOI.org  همچنین شامل سایر اطلاعات عمومی‌، اخبار و رویدادها است.

 

حتما ببینید

تلویزیون و تمرکزِ کودکان

آکادمی‌کودکان آمریکا در سال 2001 توصیه کرد که زمان تماشای تلویزیون و یا دیگر رسانه‌‌ها …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *