خانه / کارگردانی / قواعد فرم در پوشش تلویزیونی سخنرانی (بخش اول)

قواعد فرم در پوشش تلویزیونی سخنرانی (بخش اول)

نویسنده: سعید آتشین

     شبکه‌های تلویزیونی برای تامین برنامه‌های قابل پخش از سه روش بهره می‌جویند:

1) مراجعه به بازارهای فروش تولیدات تلویزیونی(Buying)

2)  برنامه‌سازی با تشکیل تیم‌‌‌‌‌‌‌های تولیدی(TV Production)

3)  پوشش تلویزیونی وقایعی که برای مخاطب جذابند و ارزش تلویزیونی شدن دارند.(TV Coverage)

منظور از پوشش تلویزیونی،‌به تصویرکشیدن رویدادی  در حال انجام است که بودن و نبودن تیم تولید تلویزیونی تاثیر در روند وقوع آن ندارد. پوشش تلویزیونی یکی از روش‌های تولید محتواست که بر خلاف تولید تلویزیونی، الزاماً کنترل عناصر موثر بر روند تولید در اختیار برنامه‌ساز نیست. برای مثال برای تهیه گزارشی خبری یا پوشش مسابقه‌ای ورزشی، تیم‌‌‌‌‌‌‌‌های تولید به محل فرستاده می‌شوند، اما ممکن است وضعیت جوی، شرایط صوتی و نوری محیط، همچنین محدودیت‌های دوربین‌گذاری و استقرار تیم‌‌‌‌‌‌‌ تولید، مطلوب نباشد. ایجاد شرایط مناسب برای پوشش تلویزیونی یک رویداد، چالش بزرگ هر برنامه‌ساز است. تکنیک تصویرپردازی نیز باتوجه به ظرفیت بصری رویداد، متغیر است. در مثال فوق برای ضبط گزارش خبری از روش تک دوربینه و برای پوشش تلویزیون مسابقه ورزشی از روش چنددوربینه استفاده می‌شود.

 ملاقات‌های گروهی

     گردهمایی(Meeting)  (جمع شدن بیش از دو نفر در یک مکان) باهدف تبادل اطلاعات در زمینه‌های تجاری، اجتماعی، علمی، سیاسی و… با توجه به اهداف و ساختار آن به شکل‌های مختلفی برگزار می‌شود:

1) کنگره(Congress)

2) کنفرانس(Conference)

3) سمینار(Seminar)

4) کارگاه (Workshop)

5)  سمپوزیوم (Symposium)

6)  تالار گفتگو(Forum)

7) کنوانسیون(Convention)  و…  برخی از انواع گردهمایی هستند.

در بیشتر گردهمایی‌ها، »‌ارائة یک‌طرفه« انجام می‌شود. به این معنی که یک نفر صحبت می‌کند و افراد حاضر، شنونده‌اند. به عبارت ساده‌تر، سخنرانی(Speech)  انجام می‌شود. شکل استاندارد سخنرانی دو نوع است؛ رسمی (ایستاده پشت تریبون) غیر رسمی (خودمانی)

اگر هدف ما صرفاً ضبط تصویر و صدای سخنران باشد، برای پوشش تلویزیونی سخنرانی می‌توان از روش تک دوربینه بهره برد. اما به علت طولانی بودن سخنرانی‌ها، تصویربرداری از یک زاویه ثابت برای مخاطب خسته‌کننده است. به علاوه حضور تماشاگران (حاضران) در محل، ظرفیت بیشتری برای تصویربرداری از زوایای مختلف فراهم می‌کند. بنابراین واحدسیار چند دوربینه برای پوشش تلویزیونی کامل سخنرانی انتخاب مناسبتری به نظر می‌رسد. در این مقاله به بررسی قواعد فرم (دوربین‌گذاری و کارگردانی) در پوشش تلویزیونی سخنرانی خواهیم پرداخت.

شکل سخنرانی رسمی

     سخنرانی‌های رسمی در گردهمایی‌های سیاسی، علمی و… (در فضای بازoutdoor  یا مسقفindoor ) به حالت ایستاده در پشت تریبون انجام می‌شود. تریبون در مرکز صحنه(Stage)  و در ارتفاعی بالاتر از حاضران (که نشسته‌اند) قرار دارد. (ممکن است تریبون همسطح محل نشستن حاضران باشد.)

     البته پوشش تلویزیونی سخنرانی‌های رسانة ملی، بیشتر سخنرانی‌های مذهبی را شامل می‌شود که غالباً سخنران، نشسته بر منبر سخنرانی می‌کند. نکات ارائه شده در این مطلب، هم قواعد مرسوم در پوشش تلویزیونی سخنرانی درحالت »ایستاده پشت تریبون«  و هم »نشسته بر منبر« را شامل می‌شود. به طور معمول نورپردازیِ محل، قبلاً انجام شده است و تیم‌‌‌‌‌‌‌ تولید، جاگذاری دوربین‌ها و مقدمات دریافت صدای با کیفیت سخنران را انجام می‌دهند. البته بهتر است تمهیداتی برای نورپردازی تلویزیونی مراسم اندیشیده شود. سخنرانی، از زیرشاخه‌‌های ژانر گفتگومحور است و برای پوشش تلویزیونی آن قواعد خاصی در چینش دوربین‌ها و کارگردانی وجود دارد که به تفصیل به آن خواهیم پرداخت.  

نمای اصلی (نمای مرجع)     

ابتدا باید به یک قاعده مهم اشاره کنیم. پوشش تلویزیونی یک رویداد یعنی ارائة تصویری واقعی از رویداد به طوری که بیننده احساس کند، در بهترین موقعیت برای تماشای رویداد، در محل حضور دارد.

بنابراین باید یک دوربین (دوربین اصلی) Main Camera  را در موقعیت مهمترین تماشاگر حاضر در محل رویداد (VIP)  قرار دهیم. دوربین اصلی (دوربین1) علاوه بر قرار گرفتن در بهترین محل، باید از نظر اندازة نما، زاویه و ارتفاع دوربین در حالت مناسب قرار داشته باشد. اندازة قاب مطلوب در تمامی زیرگونه‌های گفتگو محور برای نمای تک نفره، قاب »متوسط (Medium Shot)« است که تا اندازه نمای »متوسط بسته (Medium Closeup)« نیز می‌تواند تغییر کند. نمای متوسط به بیننده اجازه می‌دهد تا حرکات دست و اشارات چهره (زبان بدن) را به خوبی مشاهده و احساسات سخنران را به درستی درک کند. همچنین بیننده تلویزیونی باید سخنران را از ارتفاع همسطح چشم(Eye Level) – یعنی کاملا از روبرو- ببیند.(حالت تمام‌رخ)

بنابراین دوربین اصلی باید نسبت به تریبون زاویه صفر درجه ( حالت خنثی ) داشته باشد. (شکل‌های 1و2و3)

شکل های 1و2و3)

اگر دوربین 1 نسبت به تریبون زاویه داشته باشد، نمای اصلی از قواعد فرم سخنرانی، خارج  و وارد ساختار گفتگو و مصاحبه(از دیگر زیرشاخه‌های ژانر گفتگومحور) می‌شود. یکی از ضعف‌های برنامه‌سازی در رسانة ملی، ناآشنایی برخی از کارگردان‌ها با قواعد فرم، الزامات ساختارهای مختلف و استفاده از آنها به جای یکدیگر است، اتفاقی که در جاگذاری دوربین اصلی پوشش تلویزیونی بیشتر سخنرانی‌ها رخ داده و به یک امر عادی تبدیل شده است. (فراوانی تکرار، خطا را  به قاعده تبدیل کرده است!)

تکرار مجدد این نکته ضروری است که در تمام طول مدت برنامه، نمای اصلی سخنران فقط از زاویه خنثی قابل قبول است و ارائه نمای متوسط و بسته از هر زاویه دیگری خطا محسوب می‌شود.  در شکل 4 دوربین اصلی با سخنران زاویه دارد (خطا) و برنامه وارد قاعده مصاحبه و گفتگوی تلویزیون شده است. در شکل 5 دوربین اصلی نسبت به تریبون در زاویه خنثی قرار دارد (صحیح) و سخنران در حالت تمام‌رخ دیده می‌شود.

شکل 4و5)
شکل های 6و7)

 ترکیب‌بندی نمای اصلی سخنرانی

پس زمینه: مطلوب‌ترین حالت در ترکیب‌بندی نمای اصلی سخنرانی این است که هیچ اختلال بصری در پیش‌زمینه و پس‌زمینه سوژه اصلی (سخنران) وجود نداشته باشد. هر عنصری که تمرکز نگاه بیننده از سوژه اصلی را منحرف کند اختلال بصری محسوب می‌شود. گاهی در طراحی دکور سخنرانی عناصری مانند پرچم، نماد خاص یا متن (نوشته) استفاده می شود که بخش‌هایی از آن در پس‌زمینه سخنران قرار می‌گیرد. عناصر نمادین حتی‌الامکان باید طوری چیده شوند که به ترکیب‌بندی قاب اصلی کمک کنند. در شکل 6 نمادهای چیده شده در دکور مراسم به شکلی قرار گرفته‌اند که در ترکیب‌بندی نمای اصلی تأثیر مثبت دارند. ترجیح بر آن است که در پس زمینة سخنران، نوشته‌ای وجود نداشته باشد زیرا ممکن است اختلال بصری ایجاد کند  مگر اینکه این نوشته، خارج از عمق میدان قرار گیرد. در شکل 7 تأثیرات منفی قرار گرفتن نوشته در پس‌زمینه سخنران دیده می‌شود. حتی گاهی حروف و کلمات ناقص مانده در قاب تصویر ممکن است شکل‌های گرافیکی مخرب و معانی نامربوطی ایجاد کنند. (شکل 8 و9)

شکل های 8و9)

بنابراین اگر قرار است متنی در پس‌زمینه دکور مراسم نوشته شود باید در محلی قرار گیرد که خارج از قاب اصلی سخنران (نمای متوسط) باشد. ساده‌ترین گزینه، انتخاب پس‌زمینه یکدست و بدون عناصر دکوراتیو است. بنابراین بخشی از عوامل تأثیرگذار بر ترکیب‌بندی نمای اصلی قبل از ورود تیم‌‌‌تولید ایجاد می‌شوند. برگزارکنندگان مراسم سخنرانی یا باید با الزامات و اقتضائات پوشش تلویزیونی آشنا باشند یا قبل از طراحی دکور با کارشناسان رسانه مشورت کنند. بدین معنی که علاوه بر درنظرگرفتن چینش کلی دکور مراسم به آنچه که در تصویر تلویزیونی دیده می‌شود نیز توجه کنند.

پیش‌زمینة تصویر: غالباً عنصری که در پیش‌زمینه سخنران می‌‌تواند اختلال بصری ایجاد کند، میکروفون است. گاهی دیده می‌شود پایه‌های نصب شده روی تریبون به قدری بلند است که میکروفون(ها) وارد محدودة چهره سخنران می‌شود.

 »محدوده چهره(Face Range ) « حدفاصل بالای سر تا زیر چانه است و در موقعیت سخنرانی باید کامل دیده شود. (شکل 10)

شکل 10)

یکی از خطاهایی که همیشه در خصوص صدای سخنرانی ( چه در محل سخنرانی و چه برای پوشش تلویزیونی)  وجود داشته و دارد این است که برگزارکنندگان مراسم و گاه تیم تولید، میکروفون را به شکلی نصب می‌کنند که سر میکروفون و بادگیر آن کاملا به دهان سخنران می‌چسبد!

اگرچه الگوی جذب(Pickup Pattern)  میکروفون‌ها با یکدیگر متفاوت است، اما بیشتر آنها از فاصله 20 تا 30 سانتیمتری نیز قابلیت دریافت صدای مطلوب را دارند. البته خطا در چیدمان بلندگوهای محل سخنرانی (Speaker Arrangement)  -که احتمال ایجاد فیدبک را به همراه دارد- در نحوه میکروفون‌گذاری موثر است. همچنین کیفیت صوتی محیط سخنرانی مانند آکوستیک بودن مکان، احتمال بازگشت صدا را کاهش می‌دهد. در هر صورت ورود هر عنصر بصری (مانند میکروفون) به محدوده چهره خطا است و اختلال بصری محسوب می‌شود. در رسانه ملی ورود میکروفون به محدوده چهره به طور معمول در پوشش تلویزیونی سخنرانی‌های مذهبی صورت می‌گیرد. (شکل 11)

شکل 11)

با توجه به اینکه علاوه بر چشم، دهان نیز در مرکز توجه نگاه بیننده قرار دارد، مخفی شدن آن پشت میکروفون سطح ارتباط بصری بیننده با سخنران را کاهش خواهد داد.

در شمارة بعد دربارة قرار دادن سایردوربین ها خواهیم گفت.

 

 

حتما ببینید

دیوار چهارم(Fourth wall) در گفتگوی تلویزیونی(بخش دوم)

     همانگونه که در شمارة پیشین گفته شد دیوار چهارم در صحنه تئاتر، پرده سینما …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *