خانه / صدا / استفاده از قواعد سایکو اکوستیک در میکس موسیقی به صورت استریو

استفاده از قواعد سایکو اکوستیک در میکس موسیقی به صورت استریو

نویسنده: ماهرخ بهمنی

     شاید این سوال فلسفیِ قدیمی‌را شنیده باشید که اگر درختی در جنگل سقوط کند و شاهدی در آن‌جا نباشد که بشنود، آیا صدایی تولید شده‌است؟

سایکو آکوستیک این سوال را جواب می‌دهد و بینش عمیق‌تری از واکنش گوش انسان در درک صدا ارائه می‌دهد. این مطالعه در زیرمجموعة علم بزرگتری به نام سایکوفیزیک جای می‌گیرد که به درک‌ انسان از تمام پدیده‌های فیزیکی می‌پردازد. ایده اصلیِ سایکواکوستیک این است که صدا یک پدیدة کاملاً مکانیکی نیست، بلکه یک واقعه ادراکی است و تا زمانی که لرزش‌ها به گوش نرسد و با مغز رمزگشایی نشود، صرفاً ارتعاشاتی است که در هوا یا هر ماده کشسان دیگر حرکت می‌کند. دانستن قواعد اصلیِ چگونگی درک صدا با گوش، نحوه تولید و ترکیب موسیقی را تا حد زیادی بهبود خواهد بخشید، پس بگذارید در مورد برخی از اصول مهم سایکواکوستیک و چگونگی استفاده از آنها در میکس موسیقی سخن بگوییم.

 مکان یابی و تصویر مجازی 

به مراحل تجزیه و تحلیل مغز از صداهای محیط اطراف برای یافتن محل دقیق منبع صدا »مکان یابی« گفته می‌شود. چون انسان در هر طرف سرش یک گوش دارد، صدایی که با بلندای یکسان و همزمان در دو گوش شنیده می‌شود، مغز آن را در وسط و روبرو مکان‌یابی می‌کند که به مرکز مجازی(phantom center) معروف است. این روشی برای فریب مغز است و انسان تصور می‌کند منبع اصلی صدا در جایی است که در واقعیت صدایی آنجا تولید نمی‌شود.(شکل1)

شکل 1)

با دانستن و استفاده از این اصل مهم در میکس، می‌توان محل منابع صوتی را در طیف استریو تغییر داد و با گسترش عرض استریو، قابلیت شنیدن ابزارهای مختلف موسیقی  را بالا برد. همان طور که  در شکل 2 دیده می‌شود با زیاد کردن دامنه سیگنال در بلندگوی سمت راست، مکان یابی صدا اندکی از میانه به راست تغییر کرده است.

شکل 2)

برای مثال صدای خواننده اغلب می‌بایست از وسط دریافت شود، پس باید بدون اختلاف زمانی و با تراز یکسان در دو کانال چپ و راست توزیع شود تا همزمان و با بلندای یکسان با دو گوش دریافت شود و شنونده حس کند که این صدا را از مرکز می‌شنود. یا هنگام میکس کردن مجموعة درام آکوستیکی (Acoustic kit drum)، روشی که می‌تواند دقت تصویر استریوی حاصل را بهبود بخشد، این است که هر عنصر از درام همان گونه در فضای فیزیکی قرار می‌گیرد، در فضای استریو بین دو کانال چپ و راست چیده شود. یعنی buss drum در مرکز، Snare کمی ‌به سمت راست و hihat  کمی‌دورتر در سمت راست،Ride cymbal به سمت چپ و  بقیه Symbalها و Tom ها در فضای بین دو بلندگو میکس شود. هدف این است که اگر چشمان خود را ببندید و کیت درام را در مقابل  خود تجسم کنید، بتوانید جای هرکدام از عناصر این مجموعه را  دقیقاً مکان‌یابی کنید.(شکل3)

شکل 3)

منحنی‌های هم‌‌ بلندا:

مطالعه منحنی‌های هم بلندا، به ما کمک می‌کند تا ویژگی‌های ظریف گوش انسان و نحوه واکنش گوش به ترازهای مختلف فشار صدا را متوجه شویم. درک چگونگی عملکرد گوش انسان از مهمترین جنبه‌های توانایی تولید یک میکس متعادل است. محققان با مجموعه آزمایش‌هایی نتیجه گرفتند كه گوش انسان در فرکانس‌های مختلف حساسیت‌های متفاوتی دارد، بعلاوه شکل منحنی‌ها در ترازهای متفاوت فشار صدا  تغییر می‌كند.(شکل4)  به طور متوسط گوش انسان بیشترین حساسیت را در حدود فرکانس 3.5 کیلوهرتز دارد. اما بطور کلی در فرکانس‌های بین 1 تا 5 کیلوهرتز – که مطابق با محدودة اصلی بخش شنیداری صدای انسان است- حسایت گوش بالا است. همچنین گستره فرکانسی اصلی گیتار الکتریک هم در همین حوزه قرار می‌گیرد.

شکل 4)

بنابراین نباید تعجب کرد که گوش ما صدای گفتار و گیتار را به خوبی می‌شنود.

همان طور که در منحنی‌های هم بلندا مشاهده می‌کنید؛ در تراز فشار صوتی 90dB، منحنی، صاف و هموارتر از ترازهای دیگر است. این موضوع نه فقط علت اینکه چرا ما موسیقی را در ترازهای مختلف، متفاوت می‌شنویم، روشن می‌کند، بلکه ایدة خوبی هم در خصوص اینکه »مونیتورینگ« باید در چه تراز فشار صوتی انجام شود تا هموارترین پاسخ فرکانسی را بشنویم، به ما ارائه می‌دهد. هرچند 90dB  برای مونیتورینگ در یک استودیوی کوچک بسیار بلند به نظر می‌رسد، اما با رعایت این تراز کیفیت کار بهتر می‌شود. اگر شما همه اینها را در نظر بگیرید هم خودتان  و هم شنونده میکس بهتری را می‌شنود. همچنین  به شما کمک می‌کند تا متوجه شوید میکس شما در  سیستمی با صدای بلندتر چگونه شنیده می‌شود.(البته توجه کنید چنانچه شنونده محتوای میکس شدة شما را در سیستمی با تراز پایین بشنود، فرکانس‌های بالا و پایین را دریافت نمی‌کند و صدا را در اصطلاح، لاغر می‌شنود.)

 پوشش فرکانسی :

اگر کس همزمان صدای بلند و آهسته‌ای را گوش کند، ممکن است صدای آهسته را نشنود. در واقع صدای بلند، صدای آهسته را می‌پوشاند. اگر صدای آهسته در همان محدوده فرکانس قرار داشته باشد که صدای بلند قرار دارد، صدای بلند اثر پوششی بیشتری دارد، اما هنگامی که صدای آهسته خارج از محدودة فرکانس صدای بلند باشد، اثر پوششی، کمتر است.  در واقع پوشش فرآیندی است که طی آن آستانة شنیداریِ یک صدا در حضور صدای دیگر افزایش می‌یابد و درک آن مشکل می‌شود.(شکل5)

شکل 5)

این اتفاق در میکس موسیقی، زمانی رخ می‌دهد که ما در حال گوش دادن به ترکیبی از سازها هستیم- که همزمان با هم نواخته می شوند- و این موضوع، درک ما را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

برای مثال با نواختن cymbal  با صدای بلند، محدودة فرکانسیِ بالای 5KHz  در طیف فرکانسی اشغال می‌شود. اگر  یک قطعة آوازی همراه با نواختن Cymbal  پخش شود، مولفه‌های فرکانسی آواز در محدودة بالای 5KHz  بسیار کم شنیده و در واقع با صدای ساز پوشانده می‌شود. برای جبران این اثر، می‌بایست فرکانس‌های بالای آواز را بطور اغراق‌آمیز افزایش دهیم و یا تراز صدای ساز را در آن محدودة فرکانسی کاهش دهیم. بنابراین برای مقابله با اثر پوشش در میکس موسیقی نیاز به EQ (اکولایزر) داریم تا مطمئن شویم که هریک از عناصر صوتی در ترکیب نهایی به خوبی شنیده می‌شوند.

از دست دادن فرکانس‌های اصلی

در مطالعات سایکواکوستیکی پدیده‌ای وجود دارد که به آن »فرکانس پایه گم شده« (missing fundamental) می‌گویند. این نظریه بیان می‌کند که چنانچه فرکانس پایة یک دنبالة هارمونیکی حذف شود، بازهم ساختار گوش- مغز می‌تواند با پردازش اطلاعات هارمونیک ها و وفواصل بین آن‌ها نواک(pitch) فرکانس پایه را تشخیص دهد.(شکل6)

شکل 6)

چون بیشتر صداها در دنیای واقعی ترکیبی از هارمونیک‌ها هستند و حذف هارمونیک‌های منفرد، اثری در درک نواک نمی‌گذارد، با در نظر گرفتن این حقیقت در میکس موسیقی به راحتی می‌توان طیف فرکانسیِ صداهای مختلف را تنظیم کرد. برای مثال دیگر نگران حذف بعضی از فرکانس‌های پایین گیتار باس به منظور بهتر شنیده شدن صدای  kick drum   نخواهید بود، زیرا می‌دانید که گوش شنونده فرکانس‌های پایة حذف شده را محاسبه خواهد کرد. دانستن این اصل در ترکیب و طراحی صدا، روش‌های جالبی برای شیوش (timbre) صدا ارائه می‌دهد.

 

حتما ببینید

بازتاب‌های قابل شنیدن(بخش آخر)

– تغییر رنگ صدای بازتابی و درک وسعت فضا     صدای بازتابیده شده، همیشه متفاوت …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *