خانه / تدوین / مدالیون و کاربردهای آن در سینما و تلویزیون

مدالیون و کاربردهای آن در سینما و تلویزیون

     اگر صفحه نمایش فیلم یا ویدئو را به دو یا چند بخش تقسیم کنیم به طوری که در هر قسمت، تصویر متفاوتی به طور همزمان نشان داده شود در اصطلاح این تصویر چند بخشی را »مدالیون« می‌نامند. ساخت مدالیون یکی از روش های تدوین در سینما و تلویزیون است. روشی که اجازه می‌دهد صحنه‌های متفاوت بطور جداگانه و همزمان در قاب تصویر نمایش داده شوند. این روش با نام‌هایی مانند » تصویر در تصویر«، »صفحه بُرش خورده« و  تصویر چندگانة  پویا« در دنیای تصاویر متحرک شناخته می‌شود اما در ادبیات تلویزیون ما  در ایران عنوان »مدالیون« برآن نهاده شده است. یکی از معانی مدالیون در فرهنگ‌های لغت انگلیسی، قاب تزئینی است که در معماری کاربرد دارد و در ظاهر به دلیل اینکه به نوعی قاب‌بندی اشاره دارد انتخاب و رایج شده است. در این نوشتار به بررسی تاریخ و سیر تحولی مدالیون در سینما و تلویزیون ( فیلم و ویدئو ) و کارکردهای مختلف آن خواهیم پرداخت. ( شکل1 )

شکل1) کاربرد مدالیون در تزئینات معماری

      اگر بخواهیم نگاهی به دنیای تصاویر متحرک بیاندازیم و اولین کاربرد مدالیون را در تاریخ سینما بیابیم، باید به سال 1903 سفر کنیم. جایی که »ادوین اس. پورتر« در فیلم صامت » زندگی یک آتشنشان آمریکایی« از یک قاب دایره‌ای که روی تصویر اصلی ظاهر می‌شد برای نشان دادن رؤیای آتشنشان استفاده کرد. ( شکل2 )

     شاید تصور کنیم این فیلم که برای نخستین بار از این تکنیک برای نشان دادن خواب و رؤیا استفاده کرد، سرآغاز پیدایش مدالیون در تاریخ سینما نیز هست. اما این گونه نیست. ما باید به قرن نوزدهم بازگردیم! ( یعنی پنج سال قبل از فیلم پورتر) و یک صامت اولیه با نام »بابا نوئل« را که جورج آلبرت اسمیت در سال 1898 ساخته است، ببینیم. اسمیت در این فیلم کوتاه یک قاب دایره‌ای  شکل به تصویر اصلی اضافه کرد. آنچه در این قاب نمایش داده می‌شود یک تصویر ذهنی یا یک رؤیا نیست بلکه واقعه‌ای است که در مکانی دیگر در حال روی دادن است. بنابراین فیلم اسمیت برای اولین بار مفهوم »همزمانی« را به وسیله مدالیون به نمایش گذاشت. ( شکل3 )

( شکل3 ) بابا نوئل – ایجاد قاب دایره‌ای شکل و نشان دادن بابانوئل در پشت بام و ورود او از دودکش

در سال 1916 کارگردان روسی »یاکوف پروتازانوف« در فیلم » ملکه سپادس« از برش عمودی استفاده کرد. بدین معنی که قاب تصویر را به دو بخش چپ و راست تقسیم کرد و خط بُرش عمودی را تجربه کرد. شخصیت اصلی در سمت چپ تصویر قرار دارد و تصویر ذهنی( خیالات ) او در سمت راست قاب ظاهر می‌شود. ( شکل4 )

30 سال بعد »رابرت سیودماک« در فیلم »آینه تاریک« از مدالیون برای هدفی دیگر استفاده کرد؛ به تصویر کشیدن دوقلوهای همسان! ( که نقش هر دو را یک بازیگر ایفا می‌کرد) به این منظور یک بازیگر در دو طرف یک قاب ثابت نقش هرکدام از دوقوها را بازی می‌کرد و سپس دو تصویر در کنار یکدیگر قرار می‌گرفت. در نتیجه به نظر می‌رسید که دو شخصیت متفاوت در یک قاب حضور دارند. ( شکل5 )

بدین ترتیب موج جدید استفاده از قاب‌های بُرش خورده از اواخر دهه 1940 آغاز شد و در دهه‌های بعدی در ساختار رواییِ فیلم کاربرد عمومی یافت. 

در دهة  بعد استنلی دونن با ساخت فیلم »بی احتیاط« از مدالیون برای نشان دادن همزمان گفتگوی تلفنی شخصیت های فیلم استفاده کرد. این سرآغازی بود برای تولید فیلم هایی که صحنه‌های »گفتگوی تلفنی« را با استفاده از روش مدالیون سازی به تصویر می‌کشیدند.

 در سال 1967 »کریستوفر چاپمن« فیلمی مستند به نام » مکانی برای ایستادن« ساخت و در آن، تصویر را به چندین قاب کوچکتر تقسیم کرد که در هر قاب، تصویر متفاوتی پخش می‌شد. چاپمن برای اولین بار از تکنیک» تصویر چندگانة  پویا«  به عنوان زبان بیانیِ فیلم مستند استفاده کرد.( شکل6 )

اما کاربرد این قاب‌ها دیگر تشکیل یک تصویر کامل با معنایی واحد نبود. هرکدام پنجره جداگانه‌ای بودند که تصاویری متفاوت را نشان می‌دادند و با حاشیه‌های سیاه از یکدیگر جدا می‌شدند. چاپمن در این فیلم تا 15 تصویر همزمان را نمایش داد. بنابراین در فیلمی که کمتر از 18 دقیقه بود به اندازه یک فیلم 90 دقیقه‌ای تصویر وجود داشت. فیلم چاپمن نامزد دریافت دو جایزه در چهلمین دوره اسکار ( 1967) شد.

     یک سال قبل از آن یعنی در سال 1966 جان فرانک هایمر فیلم »جایزه بزرگ«را ساخته بود. در این فیلم برای نخستین بار از تکنیک » تصویر چندبخشی«  در تولید یک اثر سینمایی استفاده شد. ( شکل7 )

تکنیک جدید به سرعت رواج یافت و بعد از آن کارگردانان دیگری نیز در ساختار روایی فیلم‌های خود از قاب چند بخشی استفاده کردند مانند نورمن جویسون با فیلم سینمایی »کاروبار توماس کراون«که جزء اولین آثار سینمایی است که در آن از تکنیک » تصویر چندگانه پویا«استفاده شده است. ( شکل8)

 روش تقسیم کردن قاب تصویر به قاب‌های کوچکتر که در اواخر دهه 1960 ابداع شد در دهه 1970  رشد کرد و تا امروز نیز ادامه یافته است و یکی از ترفندهای سینما و تلویزیون محسوب می‌شود. امروزه این تکنیک در سریال‌ها و برنامه‌های تلویزیونی به طور گسترده استفاده شده و کاربردهای متفاوتی یافته است.  به طور مثال سریال» بیست و چهار« از این تکنیک به خوبی بهره برده است. در تولیدات تلویزیونی  ایران نیز نمونه‌هایی از کاربرد مدالیون دیده می‌شود.در برنامه »مسابقه هفته«که در دهه 1370 از شبکه اول سیما تولید و پخش شد هنگام معرفی شرکت‌کنندگان از قاب مدور برای نشان دادن چهره افراد استفاده می‌شد که بر روی تصویر اصلی ( نمای کلی برنامه ) ظاهر می‌شد.( شکل9 )

تصویر چند بخشی در سریال » مرگ تدریجی یک رویا«ساخته فریدون جیرانی نیز برای اولین بار در یک برنامه تلویزیونی نمایشی مورد استفاده قرار گرفت. .( شکل10 )

 

حتما ببینید

کارگردانی تلویزیونی مسابقات بیلیارد (بخش اول)

     پوشش تلویزیونی مسابقات بیلیارد در بخش مردان و زنان ساختار مشابهی دارد که قواعد …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *